मंगळवार, 11 ऑगस्ट 2026
पाकिस्तान 14 ऑगस्टला स्वातंत्र्यदिन साजरा करतो, मग बलुचिस्तानात 11 ऑगस्ट का महत्त्वाचा? जाणून घ्या इतिहास (फोटो सौजन्य-ChatGPT)
ब्रिटिश भारताच्या फाळणीपूर्वी आजच्या बलुचिस्तानच्या मोठ्या भागावर कलात संस्थानाचे राज्य होते. खान ऑफ कलात यांचे ब्रिटिश सरकारसोबतचे संबंध इतर संस्थानांपेक्षा वेगळ्या स्वरूपाचे होते. 11 ऑगस्ट 1947 रोजी कलात आणि मुस्लिम लीग यांच्यात झालेल्या कराराचा उल्लेख बलोच राष्ट्रवादी त्यांच्या स्वतंत्र राजकीय अस्तित्वाच्या दाव्यासाठी करतात. याच पार्श्वभूमीवर 11 ऑगस्टला ‘बलुचिस्तान स्वातंत्र्यदिन’ म्हणून पाहण्याची परंपरा काही बलोच राष्ट्रवादी गटांमध्ये निर्माण झाली.
Colombia Earthquake : कोलंबियाला 7.4 तीव्रतेचा शक्तिशाली भूकंप; शहरांमध्ये हादरे, नागरिकांची धावपळ
भारत आणि पाकिस्तान स्वतंत्र झाल्यानंतर कलातच्या भवितव्याचा प्रश्न निर्माण झाला. कलातचे खान मीर अहमद यार खान यांनी कलात स्वतंत्र असल्याची भूमिका घेतली. बलोच राष्ट्रवादी कथनानुसार, कलात काही काळ स्वतंत्र अस्तित्वात होते. मात्र, या काळाचे स्वरूप आणि कलातची नेमकी घटनात्मक स्थिती याबाबत इतिहासकारांमध्ये वेगवेगळी मते आहेत. त्यामुळे ‘कलात पूर्णपणे स्वतंत्र राष्ट्र होते’ हा दावा सर्व इतिहासकार एकसमान पद्धतीने स्वीकारत नाहीत.
1947 च्या अखेरीस आणि 1948 च्या सुरुवातीला कलात आणि पाकिस्तान यांच्यातील संबंध अधिक तणावपूर्ण झाले. पाकिस्तानने कलातच्या भवितव्याबाबत चर्चा सुरू केली. 27 मार्च 1948 रोजी खान ऑफ कलात यांनी पाकिस्तानमध्ये विलिनीकरणाच्या दस्तऐवजावर स्वाक्षरी केली, असा पाकिस्तानचा अधिकृत दृष्टिकोन आहे. पाकिस्तानच्या मते हे विलिनीकरण कायदेशीर आणि घटनात्मक प्रक्रियेतून झाले.
दुसरीकडे, बलोच राष्ट्रवादी गटांचे म्हणणे आहे की कलातवर राजकीय आणि लष्करी दबाव आणण्यात आला आणि त्यामुळे विलिनीकरणाचा निर्णय झाला. त्यामुळे 27 मार्च 1948 ही तारीख आजही बलुचिस्तानच्या राजकीय इतिहासातील अत्यंत वादग्रस्त घटना मानली जाते.
कलातच्या पाकिस्तानमध्ये विलिनीकरणानंतर असंतोष संपला नाही. खान ऑफ कलात यांचे बंधू प्रिन्स अब्दुल करीम यांनी पाकिस्तानविरोधात बंड पुकारल्याचे ऐतिहासिक नोंदींमध्ये नमूद आहे. यानंतर बलुचिस्तानमध्ये विविध टप्प्यांवर बंड आणि स्वायत्ततेच्या मागण्या पुढे आल्या. 1958, 1960 च्या दशकात, 1970 च्या दशकात आणि विशेषतः 2000 नंतर बलोच राष्ट्रवादी व फुटीरतावादी चळवळी पुन्हा सक्रिय झाल्या.
बलुचिस्तानचा प्रश्न केवळ 1947-48 च्या इतिहासापुरता मर्यादित राहिलेला नाही. नैसर्गिक संसाधनांवरील स्थानिक हक्क, राजकीय प्रतिनिधित्व, स्वायत्तता, आर्थिक विकास आणि केंद्र सरकारच्या धोरणांबाबतच्या तक्रारी या मुद्द्यांमुळे पाकिस्तान आणि बलोच राष्ट्रवादी गटांमधील संघर्ष दीर्घकाळ सुरू आहे. त्यामुळे 11 ऑगस्ट ही तारीख अनेक बलोच राष्ट्रवादींसाठी त्यांच्या स्वतंत्र राजकीय ओळखीचे प्रतीक आहे, तर पाकिस्तान 14 ऑगस्ट हा आपला राष्ट्रीय स्वातंत्र्यदिन म्हणून साजरा करतो.
थोडक्यात सांगायचे तर, 11 ऑगस्टचा मुद्दा कलातच्या स्वतंत्र अस्तित्वाच्या दाव्याशी जोडलेला आहे, तर 14 ऑगस्ट पाकिस्तानच्या ब्रिटिश राजवटीपासून स्वातंत्र्य मिळाल्याच्या इतिहासाशी संबंधित आहे. याच दोन वेगवेगळ्या ऐतिहासिक कथनांमुळे बलुचिस्तानच्या प्रश्नावर आजही राजकीय आणि ऐतिहासिक वाद कायम आहे.
