शुक्रवार, 13 नोव्हेंबर 2026
Donald Trump: अमेरिकेचे इराणसोबतचे चर्चेचे दरवाजे बंद; ट्रम्प यांचा मोठा निर्णय, जेडी व्हान्स यांना दिली 'ही' नवीन जबाबदारी ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
आंतरराष्ट्रीय राजकारणात आणि विशेषतः मध्य पूर्वेतील तणावाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प (Donald Trump) यांनी एक अत्यंत मोठा आणि अनपेक्षित निर्णय घेतला आहे. गेल्या आठ महिन्यांपासून सुरू असलेला अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष शांततेच्या मार्गाने मिटेल, अशी आशा व्यक्त केली जात असतानाच ट्रम्प यांनी इराणसोबतच्या कराराची शक्यता पूर्णपणे फेटाळून लावली आहे. इतकेच नव्हे तर, इराणसोबत शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी वाटाघाटींचे नेतृत्व करणारे अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष जे. डी. व्हान्स यांना या मोहिमेतून तात्काळ दूर करण्यात आले आहे. आता व्हान्स यांनी परदेशातील चर्चेऐवजी अमेरिकेतील डेमोक्रॅटिक पक्षाची सत्ता असलेल्या राज्यांमधील कथित भ्रष्टाचार आणि गुन्हेगारीवर लक्ष केंद्रित करावे, असे थेट निर्देश ट्रम्प यांनी दिले आहेत.
गुरुवारी आपल्या ‘ट्रुथ सोशल’ (Truth Social) या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवरून डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आपली भूमिका स्पष्ट केली. ट्रम्प यांनी लिहिले की, “अमेरिकेला आता इराणसोबत कोणत्याही कराराची गरज राहिलेली नाही, ते दिवस आता कधीच निघून गेले आहेत. आपल्याकडे इराणचे शेकडो अब्ज डॉलर्स आणि त्यांची अत्यंत महत्त्वाची ‘होर्मुझची सामुद्रधुनी’ (Strait of Hormuz) आहे.” या पोस्टद्वारे त्यांनी स्पष्ट संकेत दिले की अमेरिका आता इराणशी तडजोड करण्याच्या मनःस्थितीत नाही. याचसोबत त्यांनी उपराष्ट्राध्यक्ष जे. डी. व्हान्स यांना मिनेसोटा, कॅलिफोर्निया आणि इलिनॉय यांसारख्या डेमोक्रॅटिक पक्षाची सत्ता असलेल्या राज्यांमधील कथित भ्रष्टाचाराची सखोल चौकशी करण्यास सांगितले आहे. या राज्यांमध्ये दरमहा अब्जावधी डॉलर्सची चोरी होत असल्याचा दावा ट्रम्प यांनी केला असून, हा पैसा वाचवल्यास अमेरिकेची अर्थसंकल्पीय तूट झपाट्याने कमी होऊ शकते, असे त्यांचे म्हणणे आहे. मात्र, आपल्या या गंभीर आरोपांच्या समर्थनार्थ ट्रम्प यांनी अद्याप कोणताही ठोस पुरावा सादर केलेला नाही.
डोनाल्ड ट्रम्प यांचा हा निर्णय अचानक का आला, यामागे अनेक राजकीय आणि राजनैतिक घडामोडी दडलेल्या आहेत. अमेरिकेतील प्रतिष्ठित वृत्तपत्र ‘वॉल स्ट्रीट जर्नल’ने (The Wall Street Journal) एक वृत्त प्रसिद्ध केले होते, ज्यामध्ये उपराष्ट्राध्यक्ष जे. डी. व्हान्स हे इराणच्या एका वरिष्ठ सुरक्षा अधिकाऱ्यासोबत (मोहसेन रेझाई) समोरासमोर भेट घेऊन युद्ध थांबवण्यावर चर्चा करण्याचा विचार करत असल्याचे म्हटले होते. या वृत्ताला स्वतंत्रपणे दुजोरा मिळाला नसला तरी, ही बातमी समोर आल्याच्या दुसऱ्याच दिवशी ट्रम्प यांनी व्हान्स यांना चर्चेतून बाजूला करत असल्याचे जाहीर केले.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Nvidia: 33 वर्षांच्या सुवर्णयुगाचा शेवट! एनव्हिडियाचे संस्थापक जेन्सन हुआंग यांचा राजीनामा; कोण आहेत नव्या अंतरिम CEO कोलेट क्रेस?
यापूर्वी एप्रिल २०२६ मध्ये जे. डी. व्हान्स यांनी पाकिस्तानमध्ये इराणी अधिकाऱ्यांशी चर्चा केली होती. त्यानंतर जून महिन्यात दोन्ही देशांमध्ये युद्धविरामाचा एक तात्पुरता करार झाला होता, परंतु काही आठवड्यांतच तो करार मोडला. गेल्या महिन्यात इराणच्या सरकारी माध्यमांनी असा दावा केला होता की, तेहरानला व्हान्स यांच्याकडून चर्चा पुन्हा सुरू करण्याची विनंती करणारे एक पत्र मिळाले आहे. यावर स्पष्टीकरण देताना ट्रम्प यांनी आपण व्हान्स यांना अशा कोणत्याही सूचना दिल्या नसल्याचे म्हटले होते. यावरून व्हाईट हाऊसमध्ये इराण धोरणावरून अंतर्गत मतभेद असल्याचे स्पष्ट दिसून येत आहे.
दुसरीकडे, अमेरिकेचे परराष्ट्र सचिव मार्को रुबियो यांनीही इराणने शांतता करारासाठी ठेवलेल्या अटींना ‘हास्यास्पद’ (Absurd) म्हटले आहे. पॅरिसमध्ये मित्र राष्ट्रांशी चर्चा केल्यानंतर रुबियो यांनी सांगितले की, इराणने करारासाठी युद्धातील नुकसानीची भरपाई (सुमारे २७० अब्ज डॉलर्स) देण्याची मागणी केली आहे, जी राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प कधीही स्वीकारणार नाहीत. ट्रम्प यांनीही इराणची अर्थव्यवस्था कोलमडत असल्याचा दावा करत, गरज पडल्यास लष्करी बळाचा वापर करण्यास आपण अजिबात मागेपुढे पाहणार नाही, असा इशारा दिला आहे.
सध्या अमेरिका इराणी बंदरांची सागरी नाकेबंदी अधिक कडक करत असून, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून आंतरराष्ट्रीय तेलवाहू जहाजांचा मार्ग सुरक्षित ठेवण्याचा प्रयत्न करत आहे. मात्र, या भागातील तणाव शिगेला पोहोचला आहे. गुरुवारी इराणी लष्कराने असा दावा केला की, त्यांच्या इशाऱ्यांकडे दुर्लक्ष करून पुढे जाणाऱ्या चार तेलवाहू जहाजांवर स्फोट घडवून आणण्यात आले. यामुळे जागतिक बाजारपेठेत कच्च्या तेलाच्या किमतीतही वाढ झाल्याचे पाहायला मिळाले.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : UAE मध्ये भरधाव ट्रकने 23 गाड्यांना चिरडल्यानंतर आगीचा भडका; 2 भारतीयांसह 14 जणांचा करुण अंत, 30 जण जखमी
ट्रम्प यांच्या या नव्या राजकीय खेळीमागे गेल्या आठवड्यात झालेल्या अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणुकांचे (Midterm Elections) निकाल हे एक मोठे कारण मानले जात आहे. या निवडणुकांमध्ये डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या तुलनेत रिपब्लिकन पक्षाला मोठा फटका बसला. निवडणुकीच्या निकालानंतर जे. डी. व्हान्स यांनी जाहीरपणे मान्य केले होते की, आठ महिन्यांपासून सुरू असलेल्या इराण युद्धामुळे वाढलेली महागाई आणि आर्थिक परिणामांचा थेट फटका पक्षाच्या कामगिरीवर झाला आहे. तसेच, त्यांनी युद्ध लवकर संपवण्याच्या आपल्या पूर्वीच्या सल्ल्याचेही समर्थन केले होते.
उल्लेखनीय म्हणजे, फेब्रुवारी २०२६ मध्ये अमेरिका आणि इस्रायलने संयुक्तपणे इराणविरुद्ध लष्करी कारवाई सुरू केली होती. इराणला अण्वस्त्रे विकसित करण्यापासून रोखण्यासाठी ही कारवाई अत्यंत आवश्यक होती, असे सांगून ट्रम्प यांनी या युद्धाचे समर्थन केले आहे. मात्र, युद्ध लांबल्यामुळे अमेरिकन मतदारांमध्ये नाराजी निर्माण झाली होती. आता निवडणुकीतील पराभवानंतर जनतेचे लक्ष इराण युद्धावरून हटवून पुन्हा एकदा अंतर्गत राजकारणाकडे म्हणजेच डेमोक्रॅटिक राज्यांतील कथित भ्रष्टाचाराकडे वळवण्याची रणनीती ट्रम्प यांनी आखल्याचे राजकीय विश्लेषकांचे मत आहे.
