Earth Science : दर महिन्याला 2 सेमीने जमिनीखाली खचतंय ‘हे’ शहर; NASA-ISROच्या ‘NISAR’ने वाजवली धोक्याची घंटा

Mexico City sinking NASA ISRO : मेक्सिको सिटीमधील जमीन वेगाने खचत आहे. नासा आणि इस्रोच्या निसार उपग्रहाने उघड केले आहे की, शहराचे काही भाग दर महिन्याला २ सेंटीमीटरपर्यंत खचत आहेत.

• नासा-इस्रोचा खुलासा
• भूजल उपसा हे मुख्य कारण
• पायाभूत सुविधांना धोका

Mexico City sinking NASA ISRO : जागतिक स्तरावर हवामान बदल आणि नैसर्गिक संसाधनांचा अतिवापर यामुळे अनेक शहरे संकटात आहेत, परंतु मेक्सिकोची राजधानी ‘मेक्सिको सिटी’ मधून आलेली बातमी सर्वांना हादरवून टाकणारी आहे. अंतराळ क्षेत्रातील दिग्गज संस्था नासा (NASA) आणि भारतीय अंतराळ संस्था (ISRO) यांच्या संयुक्त मोहिमेतील ‘निसार’ (NISAR) उपग्रहाने एक अत्यंत चिंताजनक माहिती उघड केली आहे. हे विशाल शहर हळूहळू पण सातत्याने जमिनीच्या पोटात गडप होत आहे. काही भागांमध्ये जमिनीखाली खचण्याचा वेग दर महिन्याला २ सेंटीमीटर इतका प्रचंड आहे, जो जगातील सर्वाधिक दरांपैकी एक मानला जातो.

ऐतिहासिक वारसा आणि झुकणाऱ्या इमारती

मेक्सिको सिटीच्या मध्यवर्ती भागात गेल्यावर हे संकट डोळ्यांनी स्पष्टपणे पाहता येते. शहराचे प्रसिद्ध कॅथेड्रल आणि त्या शेजारील चर्च चक्क विरुद्ध दिशेला झुकलेले दिसतात. इतकेच नाही तर मेक्सिकोचा ‘नॅशनल पॅलेस’ ही आता एका बाजूला कललेला आहे. या विदारक परिस्थितीचे सर्वात मोठे उदाहरण म्हणजे १९१० मध्ये बांधलेले ‘एंजल ऑफ इंडिपेंडन्स’ स्मारक. जेव्हा हे स्मारक बांधले गेले, तेव्हा ते जमिनीच्या समपातळीवर होते. मात्र, सभोवतालची जमीन इतकी खचली आहे की, आता त्या स्मारकापर्यंत पोहोचण्यासाठी खाली १४ नवीन पायऱ्या बांधाव्या लागल्या आहेत. गेल्या १०० वर्षांपासून शहर खचत असले तरी, आता या वेगाने शास्त्रज्ञांच्या कपाळावर आठ्या आणल्या आहेत.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Indian Navy: व्हिएतनाममध्ये भारताच्या फ्लोटिंग लॅबोरेटरी ‘INS Sagardhwani’चे जंगी स्वागत; सागरी विज्ञानाचे नवे रहस्य उलगडणार

शहर का खचत आहे? विज्ञानाचे उत्तर

या भौगोलिक बदलामागे एक साधे पण गंभीर कारण आहे. मेक्सिको सिटी हे शहर एका प्राचीन तलावाच्या (Ancient Lake) जागेवर वसलेले आहे. येथील जमिनीचा थर हा प्रामुख्याने मऊ चिकणमातीचा आहे. शहराची वाढती लोकसंख्या आणि त्यांच्या पाण्याची ५०% गरज भागवण्यासाठी जमिनीखालून प्रचंड प्रमाणात भूजलाचा उपसा केला जातो. नासाचे शास्त्रज्ञ मारिन गोवरचिन यांच्या मते, आपण जमिनीतून ज्या वेगाने पाणी काढत आहोत, त्या वेगाने पावसाचे पाणी जमिनीखाली झिरपत नाहीये. यामुळे जमिनीतील पोकळी वाढते आणि वरचा जमिनीचा थर खाली दबला जातो.

दैनंदिन जीवनावर आणि पायाभूत सुविधांवर घाला

जमीन खचण्याचा परिणाम केवळ इमारतींवरच मर्यादित नाही. शहरातील रस्ते जागोजागी फाटत आहेत किंवा दबले जात आहेत. सर्वात मोठा फटका शहराच्या पाणीपुरवठा व्यवस्थेला बसला आहे. जमिनीच्या हालचालीमुळे जमिनीखालच्या पाइपलाइन फुटत असून, शहराच्या एकूण साठ्यापैकी तब्बल ४०% पाणी गळतीमुळे वाया जात आहे. याव्यतिरिक्त, शहरातील मेट्रो प्रणाली, जी लाखो लोकांसाठी प्रवासाचे साधन आहे, तिलाही या बदलांमुळे मोठा धोका निर्माण झाला आहे. जर ही परिस्थिती अशीच राहिली, तर भविष्यात मेट्रो मार्ग बंद करावे लागू शकतात किंवा मोठ्या अपघाताची शक्यता नाकारता येत नाही.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Global Defense: Russia ‘आऊट’, India ‘इन’! भारतीय विनाशकारी शस्त्रास्त्रांचा आर्मेनियात धुमाकूळ; रशियाची मक्तेदारी संपली?

निसार उपग्रह: भविष्यातील संरक्षक

नासा आणि इस्रोचा निसार (NISAR) उपग्रह हा अशा प्रकारच्या जमिनीतील सूक्ष्म बदलांचा मागोवा घेण्यासाठीच तयार करण्यात आला आहे. हा उपग्रह प्रगत रडार तंत्रज्ञानाचा वापर करून जमिनीच्या पृष्ठभागावरील मिलिमीटर इतके लहान बदलही टिपू शकतो. या उपग्रहाकडून मिळणाऱ्या माहितीमुळे मेक्सिकोच्या प्रशासनाला शहराचे कोणते भाग सर्वाधिक जोखमीचे आहेत, हे समजण्यास मदत होणार आहे. भविष्यातील आपत्ती टाळण्यासाठी आणि जल व्यवस्थापनात बदल करण्यासाठी ही आकडेवारी अत्यंत मोलाची ठरणार आहे.