Rules Of War: आधुनिक युगातील युद्धाचे नियम काय आहेत? संयुक्त राष्ट्रांनी त्याचा कसा अर्थ लावला आहे ते जाणून घ्या. ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
International Rules of War 2026 : सध्या मध्य-पूर्वेतील (US-Israel Iran War) तणाव पाहता संपूर्ण जगाचे लक्ष इराण, इस्रायल आणि अमेरिकेच्या लष्करी हालचालींकडे लागले आहे. अमेरिकेचे परराष्ट्र सचिव मार्को रुबियो यांनी इराणमधील मोहीम काही आठवड्यांत संपण्याचे संकेत दिले असले, तरी या संघर्षात ‘युद्धाचे नियम’ (Rules of War) पाळले जात आहेत का, हा प्रश्न महत्त्वाचा ठरतो. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर युद्ध हे केवळ हिंसेचा खेळ नसून, त्याला ठराविक कायदेशीर चौकटीत बांधलेले आहे. संयुक्त राष्ट्र (UN) आणि जिनिव्हा करार (Geneva Conventions) या नियमांचे रक्षण करतात.
आधुनिक युद्धाचे नियम प्रामुख्याने १९४९ च्या चार जिनिव्हा करारांवर आधारित आहेत. याची सुरुवात १८६४ मध्ये रेड क्रॉसचे संस्थापक हेन्री ड्युनांट यांच्या प्रयत्नातून झाली होती. आजच्या काळात, जेव्हा दोन देश एकमेकांसमोर उभे ठाकतात, तेव्हा त्यांना ‘आंतरराष्ट्रीय मानवतावादी कायद्याचे’ पालन करावे लागते. यातील सर्वात महत्त्वाचा नियम म्हणजे ‘नागरिक आणि सैनिक’ यांच्यातील फरक. हल्ले करताना ते केवळ लष्करी लक्ष्यांवरच होतील याची काळजी घ्यावी लागते. जर एखाद्या हल्ल्यात जाणूनबुजून रुग्णालय, शाळा किंवा धार्मिक स्थळाला लक्ष्य केले, तर त्या देशाला जागतिक न्यायालयात उत्तर द्यावे लागते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : India Bangladesh ties: ‘शेवटचा शब्द, आम्ही भारताच्या विरोधात…’ बांगलादेशच्या उच्चायुक्तांनी ‘असे’ म्हणून नवी दिल्लीत जिंकली मने
रणांगणात शत्रू देशाचा सैनिक पकडला गेला, तर त्याला ‘युद्धकैदी’ (Prisoner of War) मानले जाते. आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार, अशा सैनिकाचा छळ करणे किंवा त्याला अपमानित करणे बेकायदेशीर आहे. त्याला त्याच्या देशाचे नाव, पद आणि सेवा क्रमांक याव्यतिरिक्त कोणतीही गुप्त माहिती सांगण्यासाठी भाग पाडले जाऊ शकत नाही. त्यांना योग्य अन्न, निवारा आणि वैद्यकीय सुविधा पुरवणे ही पकडणाऱ्या देशाची जबाबदारी असते. युद्ध संपल्यानंतर या कैद्यांची सुरक्षित सुटका करणे हा देखील नियमांचा भाग आहे.
5 weapons prohibited under the #rulesofwar: 1. Poison gas (1925)
2. Biological weapons (1972)
3. Chemical weapons (1993)
4. Anti-personnel landmines (1997)
5. Nuclear weapons (2017) — ICRC (@ICRC) August 3, 2019
credit – social media and Twitter
आधुनिक युद्धात विजय मिळवण्यासाठी कोणतेही साधन वापरता येत नाही. रासायनिक आणि जैविक शस्त्रास्त्रांवर संपूर्णपणे बंदी आहे कारण यामुळे होणारा त्रास हा अतोनात आणि मानवी सभ्यतेच्या पलीकडचा असतो. तसेच, युद्धाच्या अशा पद्धती वापरण्यास मनाई आहे ज्या पर्यावरणाचे कधीही भरून न येणारे नुकसान करतील. १९७७ आणि २००५ मध्ये करण्यात आलेल्या अतिरिक्त प्रोटोकॉलनुसार, युद्धाचे स्वरूप कितीही बदलले तरी माणुसकी टिकवून ठेवणे हाच मुख्य उद्देश आहे.
जर एखाद्या देशाने किंवा नेत्याने या नियमांचे उल्लंघन केले, तर संयुक्त राष्ट्रांची सुरक्षा परिषद त्यावर आर्थिक किंवा लष्करी निर्बंध लादू शकते. गंभीर प्रकरणांमध्ये, संबंधित व्यक्तीवर नेदरलँड्समधील ‘हेग’ येथील आंतरराष्ट्रीय फौजदारी न्यायालयात (ICC) खटला चालवला जातो. युद्धाच्या काळात नागरिकांना सुरक्षित बाहेर पडण्यासाठी ‘मानवतावादी कॉरिडॉर’ उपलब्ध करून देणे ही देखील मोठी जबाबदारी असते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Moon Magnetic Field: चंद्रावर होकायंत्र का काम करत नाही? फिरावं लागत दिशाहीन, वाचा विज्ञानाचं ‘हे’ रंजक रहस्य
युद्ध कधीही भूमीवरचे प्रश्न सोडवू शकत नाही, असे मानले जात असले तरी जेव्हा ते अनिवार्य होते, तेव्हा हे नियम विनाशाची तीव्रता कमी करण्याचा प्रयत्न करतात. मार्को रुबियो यांनी सांगितल्याप्रमाणे युद्ध आठवड्यात संपो किंवा महिन्यात, पण मानवी हक्कांचे रक्षण करणे हे प्रत्येक राष्ट्राचे कर्तव्य आहे.
Ans: हे आंतरराष्ट्रीय कायदे आहेत जे युद्धादरम्यान नागरिकांचे, जखमी सैनिकांचे आणि युद्धकैद्यांचे संरक्षण करतात, प्रामुख्याने हे नियम जिनिव्हा करारावर आधारित आहेत.
Ans: नाही, नागरी पायाभूत सुविधांना लक्ष्य करणे हा आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार 'युद्ध गुन्हा' (War Crime) मानला जातो.
Ans: युद्धकैद्यांना फक्त त्यांचे नाव, पद, जन्मतारीख आणि सैन्यातील सेवा क्रमांक सांगणे आवश्यक असते; त्यांना गोपनीय माहिती देण्यास भाग पाडले जाऊ शकत नाही.
