रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
Elon Musk : अवकाश इतिहासात नवा अध्याय! स्पेसएक्सच्या 'चॉपस्टिक्स' भुजांनी हवेतच झेलले ४०० फुटी महाकाय रॉकेट, VIDEO VIRAL ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
अंतराळ संशोधन आणि रॉकेट तंत्रज्ञानाच्या जगात जगातील सर्वात श्रीमंत उद्योजक एलॉन मस्क (elon musk) यांच्या ‘स्पेसएक्स’ (SpaceX) कंपनीने पुन्हा एकदा असा पराक्रम करून दाखवला आहे, ज्याचा विचारही काही वर्षांपूर्वी कोणी केला नव्हता. शनिवारी, १४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी स्पेसएक्सच्या महाकाय ‘स्टारशिप’ (Starship) अवकाशयानाने पृथ्वीच्या कक्षेतून यशस्वी परतीचा प्रवास करत टेक्सासमधील स्टारबेस येथे पुनरागमन केले. यावेळी लॉन्च पॅडवर उभ्या असलेल्या दोन अजस्त्र यांत्रिक भुजांनी, ज्यांना ‘चॉपस्टिक्स’ (Chopsticks) म्हटले जाते, या परतणाऱ्या स्टारशिपला जमिनीवर आदळण्यापूर्वीच हवेत अलगद पकडले. अंतराळातून कक्षीय प्रवास करून परतणाऱ्या एखाद्या अवकाशयानाला अशा प्रकारे हवेतच झेलण्याची ही मानवी इतिहासातील पहिलीच वेळ ठरली आहे.
शुक्रवारी या महत्त्वाकांक्षी मोहिमेचे प्रक्षेपण करण्यात आले होते. तब्बल २२ तासांच्या अंतराळ प्रवासानंतर हे यान जिथून उडाले होते, अगदी त्याच ठिकाणी अचूकपणे परतले. शनिवारी दुपारी ढगाळ आकाशातून खाली उतरताना स्टारशिपने आपला वेग कमी केला आणि लॉन्च पॅड २ वरील महाकाय टॉवरच्या यांत्रिक हातांमध्ये ते अचूकपणे विसावले. हा थरारक क्षण पाहून संपूर्ण जग थक्क झाले असून, स्पेसएक्सच्या मुख्यालयात अभियंत्यांनी एकच जल्लोष केला. या ऐतिहासिक कामगिरीनंतर एलॉन मस्क यांनी सोशल मीडियावर आपल्या संपूर्ण टीमचे अभिनंदन करत, “आता सर्व काही बदलणार आहे,” अशा शब्दांत आपला आनंद व्यक्त केला.
या १५ व्या चाचणी उड्डाणात स्पेसएक्सने रॉकेटचे दोन्ही भाग म्हणजेच खालचा ‘सुपर हेवी बूस्टर’ आणि वरचा ‘स्टारशिप’ भाग अशा दोघांनाही हवेत पकडण्याचे दुहेरी लक्ष्य ठेवले होते. मात्र, शुक्रवारी उड्डाण झाल्यानंतर अवघ्या काही मिनिटांतच बूस्टरमध्ये तांत्रिक बिघाड निर्माण झाला.
स्पेसएक्सच्या अधिकारी केट टिस यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, परतीच्या प्रवासादरम्यान सुपर हेवी बूस्टरची इंजिने अपेक्षेपेक्षा लवकर बंद पडली. रॉकेटच्या स्वयंचलित मार्गदर्शन प्रणालीने (Guidance System) तात्काळ ओळखले की बूस्टर योग्य स्थितीत नाही आणि तो लॉन्च पॅडवर आल्यास मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे सुरक्षिततेचा उपाय म्हणून बूस्टरने स्वतःचा मार्ग बदलला आणि तो मेक्सिकोच्या आखातातील समुद्राच्या दिशेने गेला, जिथे पाण्यावर आदळून तो नष्ट झाला. स्पेसएक्सचे अभियंते सध्या या तांत्रिक बिघाडाच्या नेमक्या कारणाचा सखोल तपास करत आहेत.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Flights : 530 उड्डाणे रद्द तर 430 विमानांना विलंब; FAA प्रमुखांनी मागितली प्रवाशांची माफी, जाणून घ्या कधी होणार सेवा पूर्व
बूस्टर गमावला असला तरी, मुख्य अवकाशयान म्हणजेच ‘स्टारशिप’ने (Ship 42) आपली सर्व उद्दिष्टे शंभर टक्के पूर्ण केली. बूस्टरपासून यशस्वीरित्या वेगळे झाल्यानंतर स्टारशिप पृथ्वीच्या कक्षेत पोहोचले आणि त्याने अवकाशात तब्बल २६ नवीन ‘स्टारलिंक’ (Starlink V3) इंटरनेट उपग्रह यशस्वीरित्या प्रक्षेपित केले.
२०२३ मध्ये चाचण्या सुरू झाल्यापासून स्टारशिपचे हे १५ वे उड्डाण होते, परंतु पृथ्वीच्या कक्षेत (Orbit) यशस्वीपणे पोहोचण्याची ही केवळ दुसरीच वेळ होती. या २२ तासांच्या प्रवासात स्टारशिपने पृथ्वीपासून सुमारे २६५ किलोमीटर (१६५ मैल) उंचीवरून पृथ्वीभोवती तब्बल १४ प्रदक्षिणा पूर्ण केल्या. यापूर्वीच्या मोहिमांमध्ये या यानाने केवळ एक किंवा दोनच प्रदक्षिणा पूर्ण केल्या होत्या.
अंतराळातून पृथ्वीच्या वातावरणात पुन्हा प्रवेश (Re-entry) करणे हा कोणत्याही मोहिमेतील सर्वात कठीण टप्पा असतो. ताशी सुमारे २७,००० किलोमीटर (१७,००० मैल) वेगाने वातावरणात शिरताना प्रचंड घर्षणामुळे यानाचे तापमान हजारो अंश सेल्सिअसपर्यंत वाढते. मात्र, यावेळी स्टारशिपवर बसवण्यात आलेले नवीन उष्णता संरक्षक कवच (Heat Shield) आणि इतर महत्त्वाचे तांत्रिक घटक अत्यंत अचूकपणे कार्यरत राहिले. त्यामुळेच यान कोणतीही हानी न होता सुरक्षितपणे परत येऊ शकले.
स्पेसएक्सने यापूर्वी तीन वेळा खालचा ‘सुपर हेवी बूस्टर’ हवेत पकडण्याचा पराक्रम केला होता, परंतु कक्षेतून परतणाऱ्या वरच्या ‘स्टारशिप’ भागाला पकडण्याची ही पहिलीच वेळ आहे. हे यश भविष्यातील अंतराळ संशोधनाचा चेहरामोहरा बदलणारे ठरणार आहे. आतापर्यंतच्या पारंपरिक मोहिमांमध्ये एकदा वापरलेले रॉकेट समुद्रात पडून नष्ट होत असे, ज्यामुळे प्रत्येक मोहिमेसाठी कोट्यवधी रुपये खर्चून नवीन रॉकेट बनवावे लागत होते.
Mechazilla catches Starship! Congratulations to the entire SpaceX team on this incredible achievement! https://t.co/YJzmGUZb2B — SpaceX (@SpaceX) November 14, 2026
credit – social media and Twitter
मात्र, स्टारशिपचे दोन्ही भाग सुरक्षितपणे परत मिळवून त्यांचा पुन्हा वापर (Full Reusability) करणे शक्य झाल्यास, अंतराळ प्रवासाचा खर्च कमालीचा कमी होईल. विमानाप्रमाणेच रॉकेटमध्ये इंधन भरून काही तासांतच ते पुन्हा अंतराळात पाठवणे यामुळे शक्य होणार आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Global Fight Against Crime: सीमापार गुन्हेगारीचा भस्मासुर रोखण्यासाठी जागतिक एकजूट आवश्यक; जाणून घ्या 15 नोव्हेंबरचे महत्त्व
सुमारे १२४ मीटर (४०७ फूट) उंच असलेले स्टारशिप हे जगातील आजवरचे सर्वात मोठे आणि सर्वात शक्तिशाली रॉकेट आहे. एलॉन मस्क यांनी हे यान विशेषतः भविष्यात मानवांना चंद्र आणि मंगळ ग्रहावर नेण्यासाठी तयार केले आहे. अमेरिकेची अंतराळ संस्था ‘नासा’ (NASA) देखील आपल्या महत्त्वाकांक्षी ‘आर्टेमिस’ (Artemis) मोहिमेअंतर्गत २०२८ पर्यंत अंतराळवीरांना चंद्रावर उतरवण्यासाठी स्टारशिपचा वापर करणार आहे. त्यासाठी नासाने स्पेसएक्सला अब्जावधी डॉलर्सचे कंत्राट दिले आहे.
या ऐतिहासिक यशानंतर आता स्पेसएक्सने आपला वेग आणखी वाढवण्याचे ठरवले आहे. कंपनी लवकरच टेक्साससोबतच फ्लोरिडामधील प्रसिद्ध ‘केनेडी स्पेस सेंटर’ (Kennedy Space Center) येथूनही स्टारशिपचे प्रक्षेपण सुरू करण्याची तयारी करत असून, येत्या काही महिन्यांत तेथून नव्या मोहिमांना सुरुवात होईल.
Ans: १४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी अंतराळातून पृथ्वीच्या कक्षेतून परतणाऱ्या 'स्टारशिप' अवकाशयानाला प्रथमच लॉन्च पॅडवरील महाकाय यांत्रिक भुजांनी ('चॉपस्टिक्स') जमिनीवर उतरण्यापूर्वी हवेतच यशस्वीपणे पकडले.
Ans: उड्डाणानंतर परत येताना बूस्टरची इंजिने अपेक्षेपेक्षा लवकर बंद पडल्याने तांत्रिक बिघाड झाला; त्यामुळे सुरक्षिततेसाठी बूस्टरचा मार्ग बदलून तो मेक्सिकोच्या आखातातील समुद्राकडे वळवण्यात आला, जिथे तो नष्ट झाला.
Ans: १२४ मीटर उंच असलेले जगातील सर्वात शक्तिशाली स्टारशिप रॉकेट भविष्यात मानवांना चंद्र आणि मंगळावर नेण्यासाठी तसेच नासाच्या 'आर्टेमिस' चंद्र मोहिमेसाठी तयार करण्यात आले आहे.
