शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य सोशल मीडिया
व्हॉयेजर १ हे यान १८ नोव्हेंबरला पृथ्वीपासून सुमारे २५.९ अब्ज किलोमीटरवर असेल. हे अंतर एका प्रकाशदिनी येते. म्हणजे प्रकाश पृथ्वीवरून व्हॉयेजर १ पर्यंत पोहोचायला २४ तास घेतो. त्यामुळे पृथ्वीवरून पाठवलेला संदेश यानापर्यंत पोहोचायला एक दिवस लागतो, आणि त्याचे उत्तर परत येण्यासाठी आणखी एक दिवस लागतो. म्हणून नासा आणि या यानामधील संदेशांची देवाणघेवाण पूर्ण व्हायला जवळपास ४८ तास लागत आहेत. या माहितीवरून अंतराळातील हे मोठे अंतर लक्षात येते.
नासाने ५ सप्टेंबर १९७७ रोजी व्हॉयेजर १ अंतराळयान प्रक्षेपित केले. ही मोहीम सौरमालेतील बाह्य ग्रहांचा अभ्यास करण्यासाठी होती. या प्रवासात यानाने गुरू आणि शनी ग्रहांचे जवळून निरीक्षण केले. या ग्रहांचे वातावरण, उपग्रह आणि कडे याबद्दल महत्त्वाची माहिती पृथ्वीवर पाठवली.
ऑगस्ट २०१२ मध्ये व्हॉयेजर १ ने सूर्याच्या प्रभावक्षेत्राची बाह्य सीमा, म्हणजे हेलिओपॉज, ओलांडली आणि आंतरतारकीय अवकाशात गेले. हे करणारे ते पहिले मानवनिर्मित अंतराळयान होते. आजही हे यान पृथ्वीपासून दूर जात आहे आणि वैज्ञानिक माहिती पाठवत आहे.
जवळपास पन्नास वर्षांपासून सुरू असलेल्या व्हॉयेजर १ला आता तांत्रिक अडचणी येत आहेत. या यानाला ऊर्जा देणाऱ्या यंत्रणेची ताकद कमी होत चालली आहे. त्यामुळे नासाचे अभियंते वीज कमी लागणारी काही वैज्ञानिक उपकरणे बंद करत आहेत. उपलब्ध वीज मुख्य उपकरणांसाठी वापरण्याचा निर्णय घेतला आहे. अलीकडे या यानाचा पृथ्वीशी संपर्क काही वेळ तुटला होता, पण पुन्हा संपर्क जोडता आला.
व्हॉयेजर १प्रमाणेच त्याचे जुळे व्हॉयेजर २ही अंतराळात कार्यरत आहे. व्हॉयेजर २ला एक प्रकाशदिनाचे अंतर गाठायला नोव्हेंबर २०३५पर्यंत थांबावे लागेल असे दिसते. माणसाच्या चिकाटीचे आणि विज्ञानातील प्रगतीचे हे मिशन अजूनही अंतराळातील अनेक रहस्ये शोधत आहे.
