भारताला ‘Hawkeye 360’ प्रणालीसाठी अमेरिकेची मान्यता; सागरी सुरक्षेत होणार क्रांतिकारी बदल

US approves HawkEye 360 : भारताच्या सागरी सुरक्षेला लवकरच एक नवे आणि अत्याधुनिक आयाम मिळणार आहे. अमेरिका सरकारने भारताला ‘हॉकआय ३६०’ (HawkEye 360) प्रणाली विकण्यास मान्यता दिली आहे.

US approves HawkEye 360 : भारताच्या सागरी सुरक्षेला लवकरच एक नवे आणि अत्याधुनिक आयाम मिळणार आहे. अमेरिका सरकारने भारताला ‘हॉकआय ३६०’ (HawkEye 360) प्रणाली विकण्यास मान्यता दिली आहे. ही प्रणाली लहान उपग्रहांच्या मदतीने रेडिओ फ्रिक्वेन्सी (RF) उत्सर्जनांचे निरीक्षण करून, जहाजे, विमाने आणि अन्य सागरी वाहने कुठे आहेत याचा अचूक मागोवा घेते.

एकूण १३१ दशलक्ष अमेरिकन डॉलर (सुमारे ₹१०९० कोटी रुपये) किंमतीच्या या करारात RF सेन्सर्स, अॅनालिटिक्स सॉफ्टवेअर, प्रणाली एकत्रिकरणासाठी तांत्रिक आधार व प्रशिक्षण मॉड्यूल्सचा समावेश आहे. विशेषतः इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील वाढत्या सागरी आव्हानांमध्ये ही प्रणाली भारताला महत्वाची ठरणार आहे.

हॉकआय ३६०, काय आहे ही प्रणाली?

हॉकआय ३६० ही प्रणाली लहान उपग्रहांच्या गटातून तयार करण्यात आली आहे. हे उपग्रह पृथ्वीच्या कमी कक्षेत (LEO) स्थिर असतात आणि वेगवेगळ्या स्रोतांमधून निघणाऱ्या रेडिओ सिग्नल्सचे विश्लेषण करतात. ही प्रणाली AIS (Automatic Identification System) बंद केलेली जहाजेही शोधू शकते, जी सामान्यतः ट्रॅकिंगपासून वाचण्यासाठी ही यंत्रणा बंद करतात. भारताच्या विशेष आर्थिक क्षेत्रांमध्ये (Exclusive Economic Zones) सागरी सुरक्षेच्या दृष्टीने हा एक क्रांतिकारी बदल मानला जातो. हॉकआय प्रणाली भारताला बेकायदेशीर मासेमारी, तस्करी, घुसखोरी आणि इतर सागरी गुन्हेगारीवर नजर ठेवण्यास सक्षम करेल.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : सिंधू पाणी कराराचा भारताच्या निर्णयामुळे पाकिस्तानात दुष्काळ आणि POKमध्ये येणार पूर? उपग्रह प्रतिमांमधून सत्य उघड

कामकाजाचे तंत्रज्ञान – बहुपरत देखरेख प्रणाली

हॉकआय ३६० ही प्रणाली इंटिग्रेटेड ISR (Intelligence, Surveillance, Reconnaissance) सिस्टीमचा भाग आहे. ती RF सिग्नलच्या माहितीव्यतिरिक्त ईओ (Electro-Optical), आयआर (Infrared) आणि SAR (Synthetic Aperture Radar) थरांचा वापर करून अधिक व्यापक माहिती प्रदान करते.

1. EO थर दिवसा उच्च-रिझोल्यूशन प्रतिमा घेतो, जे RF सिग्नलच्या ठिकाणाशी जुळवले जाते.

2. IR थर रात्रीच्या अंधारात जहाजातील इंजिन व एक्झॉस्टमधून निघणाऱ्या उष्णतेचा मागोवा घेतो.

3. SAR थर सर्व हवामान परिस्थितीत कार्य करतो आणि ढग किंवा अंधारातही प्रतिमा मिळवतो.

4. या सर्व थरांमुळे एकत्रितपणे संपूर्ण सागरी परिस्थितीचा त्रैवार्षिक, अचूक आणि रिअल-टाइम आढावा मिळतो.

भारतासाठी हॉकआय ३६० चे महत्त्व

भारताच्या सागरी सामर्थ्याला वाढवण्यासाठी हॉकआय ३६० एक गेमचेंजर ठरू शकते. इंडो-पॅसिफिक प्रदेशात चीनच्या वाढत्या सागरी हालचाली आणि प्रभावामुळे भारताला सातत्याने दक्ष राहावे लागते. हॉकआय ३६०मुळे भारतीय नौदलाला रिअल-टाइम माहिती मिळेल, धोक्यांचा वेळीच अंदाज येईल, आणि त्वरित निर्णय घेता येतील. या प्रणालीमुळे भारत सागरी आपत्ती व्यवस्थापन, बचावकार्य आणि विविध सागरी धोरणांवर अचूकपणे काम करू शकेल. सागरी व्यापार मार्गांची सुरक्षा ही केवळ सामरिक नव्हे तर आर्थिकदृष्ट्याही अत्यंत महत्त्वाची बाब आहे, आणि त्यासाठी हॉकआय ३६०चा उपयोग अमूल्य ठरेल.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : ‘इस्लामिक अणुबॉम्ब’ची साखळी उलगडली; सौदी अरेबियाचा पाकिस्तानला गुप्त पाठिंबा, भारताला अण्वस्त्र धमकीचा गंभीर इशारा

भारत-अमेरिका संरक्षण सहकार्याचे एक ठळक उदाहरण

भारताने मागील काही वर्षांत सागरी सुरक्षेवर विशेष भर दिला आहे. अमेरिकेकडून मिळणारी हॉकआय ३६० प्रणाली ही भारत-अमेरिका संरक्षण सहकार्याचे एक ठळक उदाहरण आहे. RF-आधारित ही प्रणाली भारतीय नौदलाच्या क्षमतेत लक्षणीय वाढ करेल आणि भारताला इंडो-पॅसिफिकमधील एक प्रबळ सागरी शक्ती म्हणून अधोरेखित करेल. चीनसारख्या शत्रुराष्ट्रांच्या दृष्टीने हे ‘शस्त्र’ अत्यंत धोकादायक ठरू शकते – कारण आता भारताला दृश्यांच्या पलीकडची हालचालही जाणवू शकणार आहे.