रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
विमानाचा अपघात झाल्यावर त्यामागचे नेमके कारण शोधण्यासाठी ‘ब्लॅक बॉक्स’चा वापर केला जातो, हे आपल्याला माहित आहे. परंतु, तुम्हाला माहीत आहे का की आता आधुनिक आणि आलिशान गाड्यांमध्येही असाच एक ब्लॅक बॉक्स बसवलेला असतो? ऑटोमोबाईलच्या भाषेत याला इव्हेंट डेटा रेकॉर्डर म्हणजेच ईडीआर म्हटले जाते.
हा ईडीआर नेमका काय आहे, तो गाडीत काय काम करतो आणि अपघात झाल्यावर विमा क्लेम करताना त्याचा काय फायदा होतो, हे आपण सविस्तर समजून घेऊया.
गाड्यांमधील ‘ब्लॅक बॉक्स‘ (ईडीआर) म्हणजे काय?
गाड्यांमधील ब्लॅक बॉक्स हा विमानासारखा वेगळा आणि मोठा बॉक्स नसून, तो गाडीच्या एअरबॅग कंट्रोल मॉ्युलच्या आत बसवलेली एक लहान इलेक्ट्रॉनिक चिप असते. हा रेकॉर्डर एरवी तुमचे संपूर्ण ड्रायव्हिंग रेकॉर्ड करत नाही, तर तो फक्त अपघात होण्याच्या ५ सेकंद आधी आणि अपघाताच्या ५ सेकंद नंतरचा महत्त्वाचा तांत्रिक डेटा स्वतःमध्ये सुरक्षित साठवून ठेवतो. जेव्हा गाडीला मोठा धक्का बसतो किंवा एअरबॅग्ज उघडतात, तेव्हाच हा डेटा कायमचा लॉक केला जातो.
अपघाताच्या वेळी हा बॉक्स कोणता डेटा रेकॉर्ड करतो?
अपघात नेमका कसा आणि कोणाच्या चुकीमुळे झाला, हे समजून घेण्यासाठी हा ब्लॅक बॉक्स खालील महत्त्वाची माहिती रेकॉर्ड करतो:
गाडीचा वेग : अपघात झाला त्या सेकंदाला गाडीचा नेमका वेग किती होता?
ब्रेकची स्थिती: चालकाने ब्रेक दाबण्याचा प्रयत्न केला होता की नाही? ब्रेक किती तीव्रतेने दाबला गेला होता?
अॅक्सिलेटरची स्थिती: अपघाताच्या वेळी चालकाचा पाय वेगाच्या पॅडलवर होता का आणि इंजिनचा स्पीड किती होता?
स्टेअरिंगचा कोन: चालकाने गाडी वाचवण्यासाठी स्टेअरिंग कोणत्या बाजूला आणि किती वेगात फिरवले होते?
सीट बेल्ट आणि एअरबॅग: ड्रायव्हर आणि बाजूच्या प्रवाशाने सीट बेल्ट लावला होता का? तसेच, अपघाताच्या वेळी एअरबॅग कोणत्या सेकंदाला उघडली?
धक्क्याची तीव्रता: गाडीला समोरून, मागून की बाजूने फटका बसला आणि तो किती शक्तिशाली होता?
कमी हवेमुळे घसरते मायलेज, जास्त हवेमुळे सुटते ग्रिप; मग टायरसाठी ‘परफेक्ट’ हवा किती?
इन्शुरन्स क्लेम आणि कायदेशीर वादात याचा काय फायदा होतो?
हा डेटा डिजिटल स्वरूपात असल्यामुळे त्यात कोणतीही छेडछाड करता येत नाही. यामुळे अपघात झाल्यानंतर खालील गोष्टींमध्ये याचा मोठा फायदा होतो.
