माणसांची जागा ‘ते’ घेणार! BMW कारखान्यांमध्ये ‘ह्युमनॉइड रोबोट्स’ तैनात; ऑटोमोबाईल क्षेत्रातील मोठ्या क्रांतीमागील नेमके कारण काय?

BMW Car Making : बीएमडब्ल्यू आपल्या कारखान्यांमध्ये असे रोबोट बनवत आहे, जे दिसायला आणि वागायला अगदी माणसांसारखेच आहेत. हे रोबोट चालू शकतात आणि वस्तू उचलू शकतात.

• क्रांतिकारी पाऊल
• अचूकता आणि तंत्रज्ञान
• यशस्वी चाचणी

BMW Humanoid Robots : जागतिक ऑटोमोबाईल क्षेत्रात सध्या एक अत्यंत वेगाने आणि थक्क करणारा बदल घडत आहे. आजवर आपण कारखान्यांमध्ये मोठ्या अजस्र मशीन किंवा एकाच जागी स्थिर राहून वेल्डिंग करणारे रोबोटिक हात पाहिले आहेत. परंतु, आता जर्मन लक्झरी कार उत्पादक कंपनी असणाऱ्या ‘बीएमडब्ल्यू’ (BMW) ने थेट माणसांसारखे चालणारे, बोलणारे आणि विचार करू शकणारे ‘ह्युमनॉइड रोबोट्स’ (Humanoid Robots) आपल्या उत्पादन प्रक्रियेत समाविष्ट करण्याचा मोठा निर्णय घेतला आहे. या निर्णयामुळे संपूर्ण वाहन उद्योगात खळबळ उडाली असून, भविष्यात माणसांची जागा पूर्णपणे रोबोट्स घेणार का, अशी चर्चा आता सुरू झाली आहे.

कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि प्रगत रोबोटिक्सच्या मदतीने बनवलेले हे रोबोट्स केवळ साधे आदेश पाळणारी यंत्रे नाहीत, तर ते स्वतःच्या बुद्धीने निर्णय घेण्यास सक्षम आहेत. बीएमडब्ल्यूच्या या पावलामुळे कार निर्मितीचा वेग तर वाढणार आहेच, पण त्याचसोबत गाड्यांची कॉलिटी आणि अचूकता एका वेगळ्याच पातळीवर पोहोचणार आहे. कंपनीने घेतलेल्या या अत्यंत धाडसी आणि तंत्रज्ञानस्नेही निर्णयामागे नेमकी कोणती गणिते आहेत आणि यामुळे ऑटोमोबाईल सेक्टरचे भविष्य कसे बदलणार आहे, याचा सविस्तर आढावा आपण घेणार आहोत.

फिजिकल एआय (Physical AI) आणि ह्युमनॉइड रोबोट्सचे आगमन

बीएमडब्ल्यूने अमेरिकेतील आपल्या स्पार्टनबर्ग (Spartanburg) आणि जर्मनीतील लिपझिग (Leipzig) येथील कारखान्यांमध्ये या मानवी रोबोट्सचा पायलट प्रोजेक्ट राबवला आहे. स्विस तंत्रज्ञान कंपनी ‘हेक्सागॉन रोबोटिक्स’ (Hexagon Robotics) चा ‘AEON’ रोबोट आणि ‘फिगर एआय’ (Figure AI) चा ‘Figure 02’ यांसारख्या अत्यंत अत्याधुनिक रोबोट्सची मदत यासाठी घेण्यात आली आहे. हे रोबोट्स दिसायला साधारण ५ फूट ५ इंच उंच आणि ६० किलो वजनाचे आहेत. माणसाप्रमाणेच दोन पायांवर चालणे, हाताच्या बोटांनी अतिशय नाजूक वस्तू पकडणे आणि त्या योग्य जागी फिट करणे ही या रोबोट्सची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत.

हे देखील वाचा : थार घ्यायचा विचार करताय? ह्या आहेत तीन बेस्ट थार ऑप्शन तुमच्यासाठी

या तंत्रज्ञानाला तंत्रज्ञानाच्या भाषेत ‘फिजिकल एआय’ (Physical AI) म्हटले जाते. म्हणजेच, जेव्हा एखादा डिजिटल एआय कोड प्रत्यक्ष भौतिक जगात एका रोबोटच्या शरीरात काम करतो, तेव्हा त्याला फिजिकल एआय म्हणतात. हे रोबोट्स कारखान्यात फिरू शकतात, त्यांच्या मार्गात येणारे अडथळे ओळखू शकतात आणि बदलत्या परिस्थितीनुसार स्वतःच्या कामात बदल करू शकतात. कारखान्यातील असेम्बली लाईनवर जड आणि कठीण भागांची जुळवाजुळव करण्यासाठी हे रोबोट्स सज्ज करण्यात आले आहेत.

बीएमडब्ल्यूने हा निर्णय का घेतला? 

बीएमडब्ल्यूने आपल्या कारखान्यात माणसांच्या ऐवजी किंवा माणसांच्या बरोबरीने या रोबोट्सना आणण्यामागे काही अत्यंत ठोस व्यापारी आणि तांत्रिक कारणे आहेत:

१. कंटाळवाणी आणि शारीरिक त्रासाची कामे (Ergonomic Strain): कार निर्मितीच्या प्रक्रियेत अनेक कामे अशी असतात जी अत्यंत वारंवार करावी लागतात. उदा. गाड्यांचे धातूचे जड शीट मेटल (Sheet Metal) उचलणे, ते वेल्डिंग मशीनमध्ये अचूकपणे बसवणे. ही कामे सतत केल्याने मानवी कर्मचाऱ्यांना पाठदुखी, थकवा किंवा शारीरिक दुखापती होण्याचा धोका असतो. रोबोट्समुळे मानवी कामगारांवरील हा ताण पूर्णपणे दूर होईल.

२. न थकता २४ तास अविरत काम: माणूस कितीही कुशल असला तरी ८ ते १० तासांच्या शिफ्टनंतर त्याला थकवा येतो, ज्यामुळे कामाचा वेग मंदावतो आणि चुका होण्याची शक्यता वाढते. याउलट, हे रोबोट्स शिफ्ट संपल्यानंतरही न थकता, न थांबता एकाच गतीने आणि अचूकतेने २४ तास काम करू शकतात. यामुळे कंपनीच्या उत्पादनात प्रचंड मोठी वाढ होणार आहे.

३. लक्झरी आणि इलेक्ट्रिक वाहनांसाठी मायक्रो-अचूकता: बीएमडब्ल्यूच्या लक्झरी आणि नवीन येणाऱ्या इलेक्ट्रिक गाड्यांमध्ये (EVs) प्रत्येक पार्ट मिलीमीटरच्या अचूकतेने बसवावा लागतो. थोडी जरी चूक झाली तरी मोठी नुकसान सोसावे लागते. या रोबोट्समध्ये बसवलेले हाय-डेफिनिशन कॅमेरे आणि ३डी सेन्सर्स अगदी ५ मिलीमीटरच्या मर्यादेत देखील अचूकपणे पार्ट्स फिट करू शकतात. विशेषतः हाय-व्होल्टेज बॅटरी असेंब्ली सारख्या संवेदनशील कामात रोबोट्स मैलाचा दगड ठरत आहेत.

हे देखील वाचा : इंधनदरांच्या वाढीमुळे कारपूलिंगला वेग, भारत ठरला BlaBlaCar चा सर्वात मोठा बाजार!

चाचणी दरम्यान मिळालेले थक्क करणारे यश

हा निर्णय कोणत्याही घाईगडबडीत घेतलेला नाही. बीएमडब्ल्यूने याआधी केलेल्या १० महिन्यांच्या चाचणीत अत्यंत सकारात्मक आकडेवारी समोर आली आहे. एका चाचणी दरम्यान रोबोट्सनी जवळपास ३०,००० पेक्षा जास्त ‘BMW X3’ गाड्यांच्या उत्पादनात थेट मदत केली. या रोबोट्सनी सुमारे १,२५० तास काम केले, ९०,००० पेक्षा जास्त अवघड सुटे भाग यशस्वीरित्या हाताळले आणि कारखान्यात १२ लाख पावले चालली. या चाचणीत रोबोट्सचे यश ९९% पेक्षा जास्त अचूक राहिले, ज्यामुळे कंपनीचा आत्मविश्वास वाढला आणि त्यांनी हा प्रोजेक्ट मोठ्या प्रमाणावर लागू करण्याचे ठरवले.

माणसांच्या नोकऱ्या धोक्यात आहेत का?

रोबोट्स कारखान्यात येणार म्हटल्यावर सर्वात पहिला प्रश्न उद्भवतो तो म्हणजे कामगारांच्या नोकऱ्यांचा. परंतु, बीएमडब्ल्यूने यावर स्पष्टीकरण दिले आहे की, हे रोबोट्स माणसांना ‘रिप्लेस’ (कामावरून काढून टाकण्यासाठी) करण्यासाठी नसून, त्यांना ‘सपोर्ट’ (मदत) करण्यासाठी आणले जात आहेत. कारखान्यातील अतिशय धोक्याची, केमिकलच्या संपर्कात येणारी आणि जड वजनाची कामे रोबोट्स करतील. तर, कल्पकता, रोबोट्सचे व्यवस्थापन, क्वालिटी चेकिंग आणि क्लिष्ट तांत्रिक निर्णय घेण्याची महत्त्वाची कामे मानवी कर्मचारीच करतील. भविष्यात कारखान्यांमध्ये माणूस आणि रोबोट्स खांद्याला खांदा लावून काम करताना दिसतील, ज्याला ‘को-बोटिक्स’ (Cobotics) किंवा कोलाबोरेटिव्ह रोबोटिक्स म्हटले जाते.