Crypto मध्ये गुंतवणूक केलीय? ITR भरताना विसरूनही ‘ही’ माहिती लपवू नका, थेट येईल Income Tax ची नोटीस!

Income Tax Department ने आपले नियम अधिक कडक केले आहेत. ट्रॅक्स तज्ज्ञांनी असा इशारा दिला आहे की, जर तुम्ही तुमच्या क्रिप्टोकरन्सीमधून झालेल्या कमाईची अचूक माहिती दिली नाही, TDS बाबत चुकीचे तपशील सादर केले, किंवा तुमचा नफा लपवला, तर तुम्हाला आयकर विभागाची नोटीस, मोठा दंड आणि Tax Demand यांसारख्या कारवाईला सामोरे जावे लागू शकते.

ITR Filing 2026: जर तुम्हीही Bitcoin, Ethereum किंवा इतर कोणत्याही क्रिप्टोकरन्सीमध्ये गुंतवणूक करत असाल, तर ही बातमी तुमच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. भारतात क्रिप्टोकरन्सीमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्यांची संख्या वेगाने वाढत आहे आणि या पार्श्वभूमीवर, Income Tax Department ने आपले नियम अधिक कडक केले आहेत. ट्रॅक्स तज्ज्ञांनी असा इशारा दिला आहे की, जर तुम्ही तुमच्या क्रिप्टोकरन्सीमधून झालेल्या कमाईची अचूक माहिती दिली नाही, TDS बाबत चुकीचे तपशील सादर केले, किंवा तुमचा नफा लपवला, तर तुम्हाला आयकर विभागाची नोटीस, मोठा दंड आणि Tax Demand यांसारख्या कारवाईला सामोरे जावे लागू शकते.

Rupee Fall: टेन्शन वाढलं… रुपयाच्या घसरणीमुळे सरकार चिंतेत; RBI आपला जुना ‘मास्टरस्ट्रोक’ वापरण्याच्या तयारीत

आयकर कायद्यांतर्गत, क्रिप्टोकरन्सी आणि NFTs यांना ‘व्हर्च्युअल डिजिटल ॲसेट्स’ म्हणून वर्गीकृत करण्यात आले आहे. या श्रेणीमध्ये क्रिप्टो तंत्रज्ञानाचा वापर करून तयार केलेला कोणताही कोड, क्रमांक किंवा टोकन यांचा समावेश होतो. पण, यामध्ये सरकारने जारी केलेल्या चलनी नोटा किंवा तुम्ही तुमच्या खिशात बाळगत असलेले परकीय चलन यांचा समावेश होत नाही.

क्रिप्टो नफ्यावर किती कर लागतो?

३०% Flat Tax: क्रिप्टोकरन्सीची विक्री किंवा हस्तांतरण करून मिळवलेल्या कोणत्याही नफ्यावर ३०% दराने Flat Tax लागू होतो (याव्यतिरिक्त लागू होणारा अधिभार आणि उपकर/सेस देखील समाविष्ट असतो). हा कर तुमच्या नियमित पगाराच्या किंवा व्यावसायिक उत्पन्नाच्या कर-श्रेणींपेक्षा पूर्णपणे वेगळा असतो.

१% TDS:जेव्हा तुम्ही एखादा क्रिप्टो व्यवहार करता, तेव्हा त्यावर १% दराने TDS – Tax Deducted at Source केली जाते. हे कराचे कोणतेही अतिरिक्त ओझे नाही; उलट, हे एक Tax Credit म्हणून काम करते, ज्याचा दावा तुम्ही तुमचे ITR भरताना करू शकता.

तोट्यासाठी कोणतीही सवलत नाही: ‘Moneycontrol’ शी बोलताना, ‘ClearTax’ मधील कर-तज्ज्ञ चांदनी आनंदानी यांनी नमूद केले की, क्रिप्टोकरन्सीमधील तोट्याबाबत लोकांमध्ये एक मोठा गैरसमज प्रचलित आहे. जर तुम्हाला क्रिप्टोमध्ये तोटा झाला, तर तुम्ही तो तोटा तुमच्या पगाराच्या उत्पन्नातून, व्यावसायिक उत्पन्नातून किंवा कमाईच्या इतर कोणत्याही स्रोतातून भरून काढू शकत नाही. शिवाय, एका क्रिप्टोकरन्सीमध्ये झालेला तोटा, दुसऱ्या क्रिप्टोकरन्सीमधून मिळालेल्या नफ्याविरुद्ध देखील भरून काढता येत नाही.

ITR मध्ये उत्पन्नाची माहिती देणे अनिवार्य का?

एका धक्कादायक अहवालानुसार, २०२२-२३ या आर्थिक वर्षात सुमारे ६,४५,००० व्यक्तींच्या Crypto उत्पन्नावर TDS कापला गेला होता; तरीही, त्यापैकी केवळ १,३९,००० व्यक्तींनीच ही माहिती त्यांच्या ITR नमूद केली. तज्ज्ञ चांदनी आनंदन यांच्या मते, अनेक व्यापाऱ्यांचा असा गैरसमज आहे की, सरकार क्रिप्टोशी संबंधित व्यवहारांवर लक्ष ठेवून नाही. मात्र, वस्तुस्थिती अशी आहे की, आयकर विभागाकडे तुमच्या TDS, AIS आणि तुम्ही केलेल्या प्रत्येक डिजिटल व्यवहाराबाबतची सविस्तर माहिती उपलब्ध असते. जरी तुमच्या उत्पन्नातून १% TDS आधीच कापला गेला असला, तरीही तुम्ही तुमचे संपूर्ण उत्पन्न ITR मध्ये जाहीर करणे बंधनकारक असते. TDS हे केवळ कर कापला गेल्याचा एक पुरावा म्हणून काम करते; ते ‘कर विवरणपत्र दाखल करण्या’चा पर्याय ठरू शकत नाही. ही माहिती उघड न केल्यास, तुमचा Tax Refund रोखला जाण्याची किंवा त्यामध्ये कपात होण्याची शक्यता असते; शिवाय, आयकर विभाग अशा माहितीची गळती किंवा वगळणे याला Concealment of Income असे मानू शकतो, ज्यामुळे तुमच्यावर व्याज आणि दंड आकारला जाण्याचीही शक्यता निर्माण होते.

योग्य ITR फॉर्म कसा निवडावा?

तुमच्या क्रिप्टो होल्डिंग्सची माहिती देण्यासाठी, तुमच्या विशिष्ट व्यवहारांवर आधारित योग्य फॉर्म निवडणे आवश्यक आहे.
ITR-2: जर तुम्ही क्रिप्टोची गुंतवणूक म्हणून धारणा केली असेल आणि त्याची विक्री केवळ अधूनमधून करत असाल.
ITR-3: जर तुम्ही वारंवार ट्रेडिंग करत असाल आणि हा व्यवहार एक व्यवसाय म्हणून चालवत असाल.

‘IND-US ट्रेड डील अंतिम टप्प्यात…’ अमेरिकेचे राजदूत सर्जियो गोर यांच्याकडून महत्त्वपूर्ण संकेत