शनिवार, 7 नोव्हेंबर 2026
Ghost Malls in India: देशातील प्रत्येक पाचवा मॉल बनतोय
दिल्लीच्या अंसल प्लाझाच्या अनेक लोकांना आठवणी आहेत. दिल्ली एनसीआरमधील हा पहिला मॉल किंवा प्रमुख शॉपिंग कॉम्प्लेक्स मानला जात होता . एकेकाळी येथे प्रचंड गर्दी आणि ग्राहकांची गर्दी ओसंडून वाहत होती. पण आज ते जवळपास निर्जन झाले आहे. काही अन्न आणि पेय पदार्थांच्या दुकानांचा अपवाद वगळता, या मॉलमधील अनेक व्यवसायदेखील बंद झाले आहेत. ( Business News)
देशभरातील ३२ शहरांमधील तब्बल ७५ मॉल आणि शॉपिंग कॉम्प्लेक्स सध्या निर्जन अवस्थेत असून तेथे भयान शांतता पसरली आहे. खराब नियोजन, अयोग्य डिझाइन, काळानुरूप बदल न स्वीकारणे आणि ग्राहकांच्या बदलत्या खरेदी सवयी यांमुळे हे मॉल्स बंद पडल्याचे चित्र आहे.
प्रॉपर्टी कन्सल्टन्सी नाईट फ्रँकने आपल्या ताज्या अहवालात या निर्जन मॉल्सना ‘घोस्ट मॉल्स’ असे संबोधले आहे. या मॉल्समधील सुमारे ८० टक्के दुकाने रिकामी असून, नियमित देखभाल न झाल्याने पायाभूत सुविधा देखील ढासळत चालल्या आहेत. (Small Business Ideas)
नाईट फ्रँकच्या ‘थिंक इंडिया, थिंक रिटेल २०२५’ या अहवालानुसार, बहुतांश घोस्ट मॉल्स हे प्रमुख शहरे आणि महानगरांमध्ये आहेत. याउलट, टियर-२ शहरांमधील मॉल्समध्ये ऑक्युपन्सीचे प्रमाण तुलनेने चांगले असल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. (
सध्या बंद पडलेल्या मॉल्सपैकी सुमारे १५.५ दशलक्ष चौरस फूट क्षेत्रफळ वापरात नसल्याचेही समोर आले आहे. अहवालानुसार, या मॉल्सचे योग्य नूतनीकरण आणि पुनर्विकास केल्यास दरवर्षी अंदाजे ३५० कोटी रुपयांचा अतिरिक्त महसूल मिळू शकतो.
रिटेल क्षेत्रात बदलत्या ग्राहक वर्तनामुळे पारंपरिक मॉल संस्कृतीसमोर मोठे आव्हान उभे ठाकले असून, भविष्यात या घोस्ट मॉल्सचे काय होणार, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.
नाईट फ्रँक इंडियाच्या अहवालानुसार, घोस्ट मॉल्स म्हणजे अशी शॉपिंग सेंटर्स जी आलिशान पद्धतीने बांधली गेली होती पण आता ती सोडून देण्यात आली आहेत, ग्राहकांच्या प्रतीक्षेत आहेत.
नाईट फ्रँकच्या अहवालानुसार, ४०% पेक्षा जास्त रिकाम्या जागा असलेले आणि तीन वर्षे किंवा त्याहून अधिक काळ कार्यरत असलेले मॉल्स घोस्ट मॉल्स म्हणून वर्गीकृत आहेत. सर्वेक्षणानुसार ३६५ शॉपिंग सेंटर्सपैकी ७५४ मॉल्स आता पूर्णपणे घोस्ट मॉल्स बनले आहेत.
नाईट फ्रँक इंडियाच्या अहवालानुसार, मॉल्सच्या अपयशामागे अनेक प्रमुख कारणे आहेत. सर्वात मोठी कारणे म्हणजे जुने डिझाइन आणि खराब लेआउट ही आहेत.
अनेक जुन्या मॉल्समध्ये ग्राहकांसाठी योग्य चालण्याची जागा, अंधारी गल्ल्या आणि चांगल्या ब्रँडचा अभाव.
मॉल्सचे खराब व्यवस्थापन आणि देखभाल देखील ग्राहकांना दूर नेत आहे. अहवालानुसार, आजचे ग्राहक आधुनिक, ग्रेड ए मॉल्समध्ये मिळणारा अनुभव इच्छितात. जुने मॉल्स काळाशी जुळवून घेण्यात अयशस्वी ठरले आहेत.
नाईट फ्रँकच्या अहवालानुसार, नागपूरसारख्या शहरांमध्ये परिस्थिती सर्वात वाईट आहे, जिथे सुमारे ४९% मॉल रिक्त आहे. त्यानंतर अमृतसर आणि जालंधर हे शहर आहेत. ही समस्या केवळ लहान शहरांपुरती मर्यादित नाही. दिल्ली-एनसीआर, मुंबई आणि बेंगळुरूसारख्या प्रमुख शहरांमध्येही मॉल ओसाड होत आहेत. देशातील एकूण घोस्ट मॉल्सपैकी ४४% पश्चिम भारतातील आहेत. तथापि, अहवालात असेही म्हटले आहे की जर १५ प्रमुख मॉल्सचे नूतनीकरण केले गेले किंवा ते पुन्हा सुरू केले गेले तर ते वार्षिक ₹३५७ कोटी उत्पन्न मिळवू शकतात.
