बुधवार, 11 नोव्हेंबर 2026
GST कलेक्शनमध्ये दुप्पट वाढ (फोटो सौजन्य - iStock)
गेल्या ५ वर्षांत वस्तू आणि सेवा कर (GST) संकलन जवळजवळ दुप्पट झाले आहे. सोमवारी सरकारी आकडेवारीवरून असे दिसून आले आहे की आर्थिक वर्ष २०२४-२५ मध्ये एकूण GST संकलन २२.०८ लाख कोटी रुपयांच्या सर्वोच्च पातळीवर पोहोचले आहे, जे आर्थिक वर्ष २०२०-२१ मध्ये ११.३७ लाख कोटी रुपयांपेक्षा जास्त आहे. सरकारी निवेदनात म्हटले आहे की १ जुलै २०१७ रोजी लागू केलेल्या GST बद्दल केलेल्या सर्वेक्षणात ८५% लोकांनी त्यांचा सकारात्मक अनुभव नोंदवला.
सोमवारी, GST ला अंमलबजावणीची ८ वर्षे पूर्ण झाली. आर्थिक वर्ष २०२५ मध्ये २२.०८ लाख कोटी रुपयांचा आकडा मागील आर्थिक वर्षापेक्षा ९.४% जास्त होता. आर्थिक वर्ष २०२५ मध्ये सरासरी मासिक संकलन १.८४ लाख कोटी रुपये होते, जे आर्थिक वर्ष २०२४ मध्ये १.६८ लाख कोटी रुपयांपेक्षा जास्त होते. अंमलबजावणीच्या या ८ वर्षांमध्ये, GST अंतर्गत नोंदणीकृत करदात्यांची संख्या ६५ लाखांवरून १.५१ कोटी झाली.
खर्चात ४% बचत
सरकारी निवेदनात म्हटले आहे की, “जीएसटी ही ग्राहकांसाठी अनुकूल सुधारणा आहे. अनेक कर काढून टाकल्याने आणि नियमांचे पालन करणे सोपे झाल्यामुळे, सरासरी कर दर कमी झाले आहेत. यामुळे कर आधार वाढला आहे आणि सरकारला अनेक आवश्यक वस्तूंवरील दर कमी करण्यास मदत झाली आहे.” त्यानुसार, “तृणधान्ये, खाद्यतेल, साखर, स्नॅक्स आणि मिठाई यावर आता कमी दराने कर आकारला जात आहे. अर्थ मंत्रालयाच्या अभ्यासानुसार, जीएसटीमुळे कुटुंबांना त्यांच्या दैनंदिन खर्चात किमान ४% बचत करण्यास मदत झाली आहे. ग्राहक आता दैनंदिन गरजांवर कमी खर्च करतात.”
Rules Change: ट्रेन तिकिटांपासून LPG गॅसच्या किमतीपर्यंत…आजपासून लागू बदल, खिशावर येणार ताण
सतत सुधारणा
सरकारने जारी केलेल्या निवेदनात म्हटले आहे की, ‘डेलॉइटच्या अलीकडील GST@8 अहवालात गेल्या वर्षी GST साठी ब्लॉकबस्टर म्हटले आहे. त्यात म्हटले आहे की सरकारने वेळेवर केलेल्या सुधारणा, करदात्यांसाठी स्पष्ट मार्गदर्शक तत्त्वे आणि GST पोर्टलच्या अपग्रेडमुळे हे यश मिळाले आहे.’ डेलॉइटच्या याच सर्वेक्षणाचा हवाला देत असे म्हटले आहे की, उद्योगातील ८५% लोकांनी त्यांचा सकारात्मक अनुभव नोंदवला आहे. निवेदनात म्हटले आहे की, ‘सलग चौथ्या वर्षी सेंटिमेंट सुधारली आहे.
किती टक्के
जीएसटीच्या सध्याच्या रचनेत ५ टक्के, १२ टक्के, १८ टक्के आणि २८ टक्के असे चार मुख्य दर आहेत. हे दर देशभरातील बहुतेक वस्तू आणि सेवांना लागू होतात. तथापि, मुख्य स्लॅबव्यतिरिक्त, तीन विशेष दर देखील निश्चित करण्यात आले आहेत. सोने, चांदी, हिरे आणि दागिन्यांवर जीएसटी दर ३ टक्के, कापलेल्या आणि पॉलिश केलेल्या हिऱ्यांवर १.५ टक्के आणि कच्च्या हिऱ्यांवर ०.२५ टक्के आहे.
एक राष्ट्र, एक कर या उद्देशाने जीएसटी लागू करण्यात आला. जीएसटी लागू झाल्यानंतर, विविध अप्रत्यक्ष करांची विस्तृत श्रेणी एकत्रित करण्यात आली, जीएसटीने उत्पादन शुल्क, सेवा कर आणि व्हॅट सारख्या करांची जागा घेतली. यामुळे देशातील कर प्रणालीमध्ये एकरूपता आली.
