AISHE Report: उच्च शिक्षणात भारतीय मुलींची ऐतिहासिक झेप! प्रवेशांमध्ये ४२.२% ची मोठी वाढ; मुलांपेक्षा मुली पुन्हा एकदा आघाडीवर

AISHE Report Higher Education Women: भारतातील उच्च शिक्षणाच्या क्षेत्रातून मुलींच्या प्रगतीबाबत एक अत्यंत आनंदाची आणि ऐतिहासिक बातमी समोर आली आहे. जेंडर पॅरिटी इंडेक्स (GPI) आणि केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाच्या ‘ऑल इंडिया सर्वे ऑन हायर एज्युकेशन’ (AISHE) च्या ताज्या अहवालानुसार, उच्च शिक्षणात महिलांच्या प्रवेशामध्ये तब्बल ४२.२ टक्क्यांची मोठी वाढ नोंदवली गेली आहे. या अहवालातील आकडेवारी स्पष्टपणे दर्शवते की, आता कॉलेज आणि विद्यापीठांमध्ये शिक्षणाच्या बाबतीत मुलींनी मुलांना मागे टाकले आहे. हा अहवाल देशातील महिला सक्षमीकरण आणि बदलत्या सामाजिक वातावरणाचे एक अतिशय सुंदर चित्र सादर करतो, जे हे सिद्ध करते की आज आपल्या देशातील मुली कोणत्याही क्षेत्रात मागे नाहीत.

जेंडर पॅरिटी रिपोर्टमध्ये मुलींचे वर्चस्व

या ताज्या अहवालातील सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे ‘जेंडर पॅरिटी इंडेक्स’चा (GPI) स्कोर, जो १.०८ वर पोहोचला आहे. शिक्षणाच्या क्षेत्रात जेव्हा हा निर्देशांक १.० पेक्षा जास्त असतो, तेव्हा त्याचा सरळ अर्थ असा होतो की उच्च शिक्षणात मुलांच्या तुलनेत मुलींची संख्या अधिक आहे.
विशेष म्हणजे, देशात सलग सातव्या वर्षी हा इंडेक्स १.० च्या पुढे कायम आहे. हे या गोष्टीचे प्रमाण आहे की, भारतीय समाजात आता मुलींच्या शिक्षणाविषयीचा दृष्टिकोन पूर्णपणे बदलला आहे आणि पालक त्यांना पुढे नेण्यासाठी सर्वतोपरी सहकार्य करत आहेत.

कोट्यवधींवर पोहोचली विद्यार्थिनींची संख्या

जर आपण संख्येच्या दृष्टीने विचार केला, तर उच्च शिक्षणातील महिलांच्या सहभागात झालेली वाढ खरोखरच थक्क करणारी आहे. वर्ष २०१४-१५ मध्ये जिथे उच्च शिक्षणात प्रवेश घेणाऱ्या मुलींची संख्या केवळ १.५७ कोटी होती, ती आता वाढून २.२४ कोटी या विक्रमी पातळीवर पोहोचली आहे.
याचा सरळ अर्थ असा होतो की, गेल्या एका दशकात जवळपास ६७ लाख नवीन मुलींनी कॉलेज आणि विद्यापीठांमध्ये प्रवेश घेतला आहे. सध्या उच्च शिक्षणातील एकूण प्रवेशांमध्ये महिलांचा हिस्सा जवळपास ४९.७ टक्के झाला आहे, जो आतापर्यंतचा ऐतिहासिक उच्चांक आहे.

Anmol Sher Singh Bedi IFS: ‘परमाणू धमकीसमोर भारत झुकणार नाही!’ UN च्या मंचावरून पाकिस्तानवर धडकणारे अनमोल बेदी नेमके कोण?

ग्रॉस एनरोलमेंट रेशोमध्येही (GER) मारली बाजी

अहवालात ‘ग्रॉस एनरोलमेंट रेशो’ बाबतही अत्यंत रंजक आकडेवारी समोर आली आहे. देशात १८ ते २३ वयोगटातील तरुणांमध्ये उच्च शिक्षणाचा एकूण GER ३० च्या पातळीवर पोहोचला आहे. परंतु, जेव्हा आपण महिला आणि पुरुष यांच्या आधारावर याची स्वतंत्र पाहणी करतो, तेव्हा येथेही महिलाच पुढे असल्याचे दिसून येते. पुरुषांचा ग्रॉस एनरोलमेंट रेशो जिथे २८.९ टक्के आहे, तिथे महिलांचा रेशो ३१.२ टक्के नोंदवला गेला आहे. म्हणजेच, कॉलेजमध्ये जाण्याच्या बाबतीत मुलांच्या तुलनेत मुली अधिक उत्सुकता दाखवत आहेत.

विज्ञान आणि तंत्रज्ञानातही मुली आघाडीवर

या अहवालानुसार, विज्ञान, तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि गणित म्हणजेच STEM कोर्सेसमध्येही मुलींचा टक्का वेगाने वाढला आहे. आज देशात STEM कोर्सेसमधील एकूण प्रवेश १.०२ कोटींच्या पुढे गेला असून, यामध्ये एकट्या मुलींचा हिस्सा ४४ टक्के आहे. हा बदल दर्शवतो की, देशातील मुली आता केवळ शिक्षणच घेत नाहीयेत, तर तांत्रिक आणि वैज्ञानिक क्षेत्रांमध्येही एका मजबूत भविष्याकडे वाटचाल करत आहेत.

Career mistakes after 12th: १२ वी नंतर ‘या’ ५ चुका केल्यास करिअर होईल उद्ध्वस्त; कॉलेजमध्ये पाऊल ठेवण्यापूर्वी एकदा वाचा!

कॉलेज परिसरांमध्ये वाढला महिला शिक्षकांचा सन्मान

कॉलेजमध्ये जशा विद्यार्थिनींची संख्या वाढत आहे, तसेच त्यांना शिकवणाऱ्या महिला शिक्षकांच्या आलेखातही सुधारणा पाहायला मिळाली आहे. अहवालानुसार, सध्या देशातील उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये एकूण १७.३२ लाख शिक्षक कार्यरत आहेत, त्यापैकी महिला शिक्षकांचा हिस्सा ४४.९ टक्क्यांवर पोहोचला आहे. महिला फॅकल्टीच्या संख्येत झालेली ही वाढ कॉलेज परिसराचे वातावरण विद्यार्थिनींसाठी अधिक सुरक्षित, सहज आणि सर्वसमावेशक बनवत आहे, ज्यामुळे आगामी काळात महिलांचा हा ग्राफ आणखी उंचावण्याची पूर्ण अपेक्षा आहे.