मंगळवार, 8 सप्टेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
MBBS Rules: NEET UG च्या माध्यमातून देशात डॉक्टर बनण्याचे स्वप्न पाहणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी बॉम्बे उच्च न्यायालयाचा एक अत्यंत महत्त्वाचा निर्णय समोर आला आहे. NEET मध्ये चांगले गुण मिळवून एमबीबीएस (MBBS) प्रवेश मिळवणे ही मोठी उपलब्धी असली, तरी प्रवेशानंतर मेडिकलच्या कडक नियमांचे पालन करणे प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी बंधनकारक असते. प्रथम वर्ष पास होण्यासाठी ठरवून दिलेली मर्यादा ओलांडल्यामुळे उच्च न्यायालयाने एका विद्यार्थिनीची अतिरिक्त संधी देण्याची याचिका फेटाळून लावली.
आपल्या राज्यातील एका प्रतिष्ठित शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयात ऑगस्ट २०२३ मध्ये एका विद्यार्थिनीला NEET UG मधील चांगल्या कामगिरीच्या आधारावर MBBS ची सीट मिळाली होती. अभ्यासादरम्यान तिने अॅनाटॉमी विषय वगळता इतर सर्व विषयांचे अंतर्गत मूल्यमापन पास केले होते. मात्र, अॅनाटॉमीच्या मुख्य परीक्षेत ती अनेकदा बसली तरी थ्योरी पेपर पास करू शकली नाही. परिणामी, कॉलेजने तिला पुढील परीक्षेत बसण्याची परवानगी नाकारली.
विद्यार्थिनीने बॉम्बे उच्च न्यायालयात धाव घेत युक्तिवाद केला की, तिने अॅनाटॉमीची परीक्षा केवळ तीनच वेळा दिली आहे, त्यामुळे तिला हा विषय पास करण्यासाठी आणखी एक संधी दिली जावी. मात्र, उच्च न्यायालयाच्या खंडपीठाने स्पष्ट केले की, एमबीबीएसचे पहिले वर्ष पास करण्यासाठी विद्यार्थ्याला कमाल चार प्रयत्नांची मर्यादा असते. हा नियम विषयनिहाय बदलत नाही. विद्यार्थिनीने चार प्रयत्न पूर्ण केले असल्याने, एखाद्या विषयात तीनच प्रयत्न झाले आहेत या आधारावर अतिरिक्त संधी देता येणार नाही.
पहिले वर्ष पास करण्याचे नियम: न्यायालयाच्या मते, नियम २१ नुसार प्रथम वर्ष पूर्ण करण्यासाठी कमाल चार वर्षे किंवा चार प्रयत्नांची मर्यादा आहे. हे चार प्रयत्न विषयनिहाय वेगवेगळे मोजले जात नाहीत.
संपूर्ण एमबीबीएस कोर्सची मुदत: नॅशनल मेडिकल कमिशनच्या (NMC) नियमांनुसार, अनिवार्य रोटेटरी मेडिकल इन्टर्नशिपसह संपूर्ण एमबीबीएस कोर्स पूर्ण करण्यासाठी कमाल १० वर्षांचा कालावधी दिला जातो. परंतु, याचा अर्थ असा नाही की विद्यार्थी पहिल्या वर्षाचा अभ्यास आपल्या सोयीनुसार कितीही वर्षे लांबवू शकेल. प्रत्येक टप्प्यावरील नियम पाळणे अनिवार्य आहे.
नाही. नीट यूजी (NEET UG) मध्ये कितीही चांगले गुण मिळाले तरी कॉलेजमध्ये प्रवेश मिळाल्यानंतर विद्यापीठ आणि राष्ट्रीय वैद्यकीय शिक्षण मंडळाचे नियम लागू होतात. अभ्यासक्रमादरम्यान या नियमांचे पालन करणे प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी बंधनकारक असते.
या प्रकरणावरून मेडिकलच्या विद्यार्थ्यांनी मोठा धडा घेतला पाहिजे. केवळ चांगल्या गुणांनी प्रवेश मिळवणे पुरेसे नाही, तर पहिल्या वर्षापासूनच अभ्यासाचे नियोजन करणे गरजेचे आहे. एखाद्या विषयाची तयारी टाळल्यास किंवा वेळेत परीक्षा पास न झाल्यास करिअरवर मोठा परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे NMC आणि संबंधित विद्यापीठाच्या नियमांची पूर्ण माहिती असणे प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे.
