IIT Mandi Survey 2025: नोकरी नको, व्यवसाय हवा! भारतीय तरुणांच्या मानसिकतेत होतोय मोठा बदल

IIT Mandi Survey 2025: आयआयटी मंडीच्या GUESSS India 2025 सर्व्हेनुसार, भारतातील २२% विद्यार्थ्यांनी कॉलेजमध्येच व्यवसाय सुरू केला आहे, तर ४३% विद्यार्थ्यांना स्टार्टअप सुरू करायचा आहे.

• भारतीय तरुणांच्या मानसिकतेत होतोय मोठा बदल
• भारतातील २२% विद्यार्थ्यांनी कॉलेजमध्येच सुरू केला स्वतःचा व्यवसाय
• आयकियांच्या पलीकडे जात आहेत विद्यार्थी

IIT Mandi Survey 2025: भारताचे कॉलेज कॅम्पस आता फक्त डिग्री आणि नोकरीच्या तयारीपर्यंत मर्यादित राहिलेले नाहीत. देशातील तरुणांमध्ये स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याची आणि स्टार्टअप बनवण्याची इच्छा वेगाने वाढवत आहे. आयआयटी मंडीच्या ‘GUESSS India 2025 नॅशनल सर्व्हे रिपोर्ट’नुसार, भारतीय उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये शिकणाऱ्या २२ टक्के विद्यार्थ्यांनी आधीच कोणता ना कोणता व्यवसाय सुरू केला आहे. हा आकडा ग्लोबल ॲव्हरेज २३ टक्क्यांच्या अगदी जवळ आहे. या सर्वेक्षणात ३४ राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमधील १२०० हून अधिक उच्च शिक्षण संस्थांच्या २५,७८३ विद्यार्थ्यांना सामील करण्यात आले होते.

रिपोर्टनुसार, ४३ टक्के भारतीय विद्यार्थी भविष्यात स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याची इच्छा बाळगतात. म्हणजेच कॉलेजमध्ये शिकणारा मोठा वर्ग आता नोकरीलाच करिअरचा एकमेव मार्ग मानत नाही. विशेषतः शिक्षण पूर्ण केल्यावर लगेचच स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याची इच्छा असणाऱ्या विद्यार्थ्यांचे प्रमाण २०२३ मधील १४ टक्क्यांवरून २०२५ मध्ये १६.२ टक्के झाले आहे. तर दुसरीकडे, सरकारी नोकरी आणि मोठ्या कंपन्यांमध्ये काम करण्याच्या इच्छेत घट दिसून आली आहे.

आयकियांच्या पलीकडे जात आहेत विद्यार्थी

विद्यार्थ्यांची व्यवसायामधील रुची केवळ विचारांपर्यंत किंवा इच्छेपर्यंत मर्यादित नाही. सर्वेक्षणात सहभागी असलेल्या विद्यार्थी उद्योजकांपैकी ३५.५ टक्के विद्यार्थ्यांनी सांगितले की, त्यांच्या व्यवसायाची नियमित विक्री होत आहे. हा आकडा जागतिक स्तरावर नोंदवलेल्या ३३ टक्क्यांच्या आकड्यापेक्षा थोडा जास्त आहे. यावरून हे दिसून येते की, विद्यार्थ्यांचा एक वर्ग कॉलेजच्या काळातच आपल्या आयडियाला खऱ्याखुऱ्या व्यवसायात बदलण्याचा प्रयत्न करत आहे.

पुन्हा सुरू करत आहेत व्यवसाय

रिपोर्टमध्ये हे समोर आले आहे की, भारतीय विद्यार्थी व्यवसाय सुरू करण्याच्या बाबतीत वेगाने पावले उचलत आहेत. याशिवाय, ४१ टक्के विद्यार्थी उद्योजकांनी यापूर्वी एखादा व्यवसाय बंद केल्यानंतर पुन्हा नवीन सुरुवात केली आहे. हा आकडा दर्शवतो की, तरुण उद्योजक अपयशाला शेवटचे टोक न मानता पुन्हा प्रयत्न करण्याची तयारी ठेवतात. जवळपास ४२ टक्के विद्यार्थी उद्योजक एकापेक्षा जास्त व्यवसाय चालवत आहेत.

School Diwali Vacation 2026: विद्यार्थ्यांसाठी आनंदाची बातमी! पुणे जिल्ह्यात दिवाळीच्या सुट्ट्या ‘या’ तारखेपर्यंत वाढल्या

AI, IT आणि डिजिटल क्षेत्र पहिली पसंती

विद्यार्थी उद्योजकांमध्ये IT, AI आणि डिजिटल तंत्रज्ञान ही सर्वात आकर्षक क्षेत्रे म्हणून समोर येत आहेत. या क्षेत्रांमध्ये व्यवसाय सुरू करण्याची योजना आखणाऱ्या विद्यार्थ्यांची संख्या बरीच जास्त आहे, परंतु सध्या सुरू असलेल्या विद्यार्थी व्यवसायांपैकी केवळ १० टक्के व्यवसाय डिजिटल श्रेणीत येतात. या तफावतीवरून हे स्पष्ट होते की विद्यार्थ्यांकडे आयडिया आणि तांत्रिक आवड आहे, परंतु ती बाजारात उतरवण्यासाठी त्यांना चांगल्या मार्गदर्शनाची आणि संसाधनांची गरज आहे.

आसपासच्या उद्योजकांचा मोठा प्रभाव

एखाद्या विद्यार्थ्याच्या सभोवती असणारे उद्योजक त्याच्या करिअरच्या निर्णयावर मोठा प्रभाव टाकू शकतात. रिपोर्टनुसार, ज्या विद्यार्थ्यांच्या परिवार, मित्र, सहकारी किंवा शिक्षकांच्या नेटवर्कमध्ये एखादा उद्योजक अस्तित्वात आहे, त्यांच्या स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याची शक्यता अशा विद्यार्थ्यांच्या तुलनेत तिप्पट जास्त असते, ज्यांच्या संपर्कात कोणतीही उद्योजक व्यक्ती नाही. यामुळे कॉलेजमध्ये मेंटरशिप, यशस्वी फाऊंडर्ससोबत संवाद आणि इंडस्ट्री नेटवर्किंगची गरज स्पष्टपणे दिसून येते.

NCERT AI Module for Schools: इयत्ता ९ वी ते १२ वीच्या विद्यार्थ्यांना मिळणार AI चे धडे; NCERT ने केला नवीन अभ्यासक्रम जाहीर

महिलांसमोर अजूनही आव्हाने

महिलाही व्यवसायाबाबत पुरुषांच्या जवळपास बरोबरीनेच रुची दाखवत आहेत, परंतु इच्छा प्रत्यक्षात व्यवसायात बदलण्यात फरक दिसून येतो. उद्योजक बनण्याची इच्छा असणाऱ्या महिलांपैकी ४५ टक्क्यांनी प्रत्यक्षात आपला व्यवसाय सुरू केला, तर पुरुषांमध्ये हे प्रमाण ५३ टक्के होते. या तफावतीवरून हे स्पष्ट होते की, आर्थिक मदत, नेटवर्क, मेंटरशिप आणि कुटुंब किंवा संस्थेचा पाठिंबा महिलांना आपल्या बिजनेस आयडियाला व्यवसायात रूपांतरित करण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावतो.