सोमवार, 29 जून 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
Merchant Navy Career Guidance : निळा समुद्र, भलेमोठे जहाज आणि जग फिरण्याची सुवर्णसंधी! ‘मर्चेंट नेव्ही’ हे नाव ऐकताच डोळ्यांसमोर रोमांचक आणि हाय-फाय सॅलरीचे चित्र उभे राहते. परंतु, या क्षेत्रात काम करताना अनेकदा एक संभ्रम असतो की, मर्चेंट नेव्हीची नोकरी सरकारी आहे की प्रायव्हेट? अनेकांना ते ‘इंडियन नेव्ही’चा भाग वाटते. मात्र, इंडियन नेव्ही देशाच्या सुरक्षेसाठी काम करते, तर मर्चेंट नेव्ही व्यावसायिक जहाजांद्वारे मालाची आंतरराष्ट्रीय वाहतूक करते.
मर्चेंट नेव्हीमधील बहुतांश नोकऱ्या प्रायव्हेट असतात. यामध्ये ‘मास्क’, ‘एमएससी’ सारख्या आंतरराष्ट्रीय शिपिंग कंपन्यांचा समावेश होतो. तथापि, ‘शिपिंग कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया’ (SCI) सारख्या काही सरकारी कंपन्यांमध्ये (PSU) सरकारी नोकरीची संधीही असते. कंपनी कोणतीही असो, येथे काम ‘कॉन्ट्रॅक्ट बेसिस’ वर चालते. म्हणजेच, तुम्ही जितके महिने जहाजावर ड्युटीवर असाल, तितक्याच महिन्यांचा तगडा पगार मिळतो; सुट्टीवर घरी असताना पगार मिळत नाही.
१२ वी सायन्स नंतर (PCM): जर १२ वीत फिजिक्स, केमिस्ट्री आणि मॅथ्स विषयात किमान ६०% गुण असतील, तर ‘B.Sc Nautical Science’ किंवा ‘B.Tech Marine Engineering’ करता येते. त्यासाठी IMU-CET ही राष्ट्रीय पातळीवरील प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण करणे अनिवार्य आहे.
१० वी नंतर: अवघ्या ६ महिन्यांचा GP Rating कोर्स करून डेक किंवा इंजिन रेटिंग म्हणून एन्ट्री मिळवता येते.
शारीरिक पात्रता: उमेदवारांची दृष्टी (Eyesight) ६/६ असणे आवश्यक असून ‘डीजी शिपिंग’ मान्यताप्राप्त डॉक्टरांचे फिटनेस सर्टिफिकेट लागते.
जहाजावर प्रामुख्याने डेक डिपार्टमेंट (जहाज चालवणे), इंजिन डिपार्टमेंट (मशिनरी सांभाळणे) आणि सॅलून डिपार्टमेंट (खाण्यापिण्याची व्यवस्था) हे विभाग असतात. या नोकरीत खराब हवामान आणि समुद्री चाच्यांचा (पायरेट्स) धोका असतो. मात्र, आंतरराष्ट्रीय सागरी कायद्यानुसार (IML) कोणतीही दुर्घटना घडल्यास कुटुंबीयांना कोट्यवधी रुपयांची नुकसानभरपाई आणि विम्याचे कवच मिळते.
मर्चेंट नेव्हीची सर्वात मोठी जमेची बाजू म्हणजे पगार! सुरुवातीला कॅडेट म्हणून ३० ते ५० हजार रुपये महिना मिळतो. पुढे प्रमोशन मिळाल्यावर ऑफिसर किंवा इंजिनिअरचा पगार २ ते ६ लाख रुपयांपर्यंत पोहोचतो. तर कॅप्टन किंवा चीफ इंजिनिअरचा पगार ८ ते १५ लाख रुपये प्रतिमहिना असतो. जर तुम्ही वर्षातील १८३ दिवसांपेक्षा जास्त काळ भारताबाहेर जहाजावर घालवला, तर हा पगार पूर्णपणे टॅक्स-फ्री (करमुक्त) असतो.
