मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
RAW vs IB Chief Salary and allowance : भारतातील दोन सर्वात महत्त्वाच्या गुप्तचर संस्था म्हणजे रिसर्च अँड अनालिसिस विंग (RAW) आणि इंटेलिजेंस ब्युरो (IB) होय. रॉ (RAW) जिथे परदेशी गुप्त माहिती गोळा करण्याचे काम करते, तिथे आयबी देशांतर्गत सुरक्षा आणि गुप्त हालचालींवर लक्ष ठेवते. देशाच्या सुरक्षेसाठी दोन्ही संस्था अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात आणि त्यांच्या प्रमुखांची पदे सरकारमध्ये अत्यंत संवेदनशील व जबाबदार मानली जातात. मात्र, रंजक बाब म्हणजे या दोन्हीच्या वेतनात एक तांत्रिक फरक आहे.
जर तुम्हाला वाटत असेल की एका संस्थेच्या प्रमुखाला दुसऱ्यापेक्षा जास्त पगार मिळतो, तर तुम्ही चुकीचे आहात. नियमांनुसार, रॉ प्रमुख आणि आयबी डायरेक्टर या दोघांची बेसिक सॅलरी अगदी समान असते. भारत सरकारने ७ व्या वेतन आयोगांतर्गत (7th Pay Commission) दोन्ही शीर्ष पदांना ‘अपेक्स स्केल’ (Apex Scale) म्हणजेच पे लेव्हल १७/१८ मध्ये ठेवले आहे. या स्केलनुसार दोन्ही अधिकाऱ्यांना दरमहा २,२५,००० रुपये इतका निश्चित बेसिक पगार मिळतो. हा वेतनमान भारताच्या कॅबिनेट सेक्रेटरी किंवा भारत सरकारच्या सचिव रँकच्या अधिकाऱ्यांच्या बरोबरीचा असतो.
आता एकही पेपर लीक होणार नाही? NTA ची संपूर्ण रचना बदलली; जाणून घ्या NTA चा मास्टरप्लॅन!
जरी दोन्ही अधिकाऱ्यांचा बेसिक पगार समान म्हणजेच २.२५ लाख रुपये असला, तरी त्यांच्या हातात येणाऱ्या एकूण पगारात (In-hand Salary) थोडा फरक पडतो. याचे कारण दोन्ही संस्थांच्या कामाची पद्धत आणि त्यांना मिळणारे भत्ते हे आहे.
रॉ (RAW): रॉचे मुख्य काम देशाबाहेर परदेशात गुप्त माहिती गोळा करणे हे असते. रॉच्या अधिकाऱ्यांना आणि प्रमुखांना विशेष ‘फॉरेन सर्व्हिंग अलाउंस’ (परदेशी सेवा भत्ता) आणि ‘सिक्रेसी अलाउंस’ मिळतो. जेव्हा हे भत्ते, महागाई भत्ता आणि इतर सुविधा जोडल्या जातात, तेव्हा रॉ प्रमुखाचा एकूण मासिक पगार ३.५ लाख ते ४ लाख रुपयांपर्यंत पोहोचतो.
आयबी (IB): आयबीचे मुख्य काम देशात राहून अंतर्गत सुरक्षा आणि दहशतवादविरोधी कारवाया सांभाळणे हे असते. आयबीच्या डायरेक्टरला बेसिक पगारासोबत २०% ‘विशेष सुरक्षा भत्ता’ (Special Security Allowance), महागाई भत्ता आणि इतर सरकारी सुविधा मिळतात. आयबीचे काम प्रामुख्याने देशांतर्गत असल्यामुळे यात रॉ प्रमाणे परदेशी भत्ते समाविष्ट नसतात.
आयबीची जगातील सर्वात जुन्या गुप्तचर संस्थांमध्ये गणना होते. ब्रिटिशांच्या काळात डायरेक्टर ऑफ इंटेलिजेंस ब्युरोला ३,५०० रुपये प्रतिमहिना पगार मिळत असे, जो स्वातंत्र्यानंतर कमी होऊन २,५०० रुपये झाला होता. असे असूनही, हे देशातील एकमेव पोलीस अधिकारी पद होते ज्याला अपेक्स पे स्केल मिळत होता. नंतरच्या काळात बीएसएफ (BSF) आणि सीआरपीएफ (CRPF) प्रमुखांनाही हा दर्जा देण्यात आला. अशा प्रकारे पगाराच्या बाबतीत रॉ आणि आयबीचे प्रमुख जवळपास समान आहेत.
