शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
फोेटो सौजन्य- सोशल मीडिया
Vinisha Umashankar Young Innovators India: हवामान बदलावरील चर्चेत सहसा जगातील मोठे नेते, सरकारे आणि कार्बन उत्सर्जनाची उद्दिष्टेच जास्त प्रकाशझोतात असतात. परंतु, २०२१ मध्ये ग्लासगो येथे आयोजित संयुक्त राष्ट्र हवामान परिषदेत (COP26) एका भारतीय शाळकरी मुलीने संपूर्ण जगाचे लक्ष आपल्याकडे वेधून घेतले. तामिळनाडूच्या विनिशा उमाशंकर हिने तिच्या अनोख्या इनोव्हेशनने अनेकांना प्रभावित केले आहे.
विनिशा उमाशंकर ही तामिळनाडूतील तिरुवन्नमलाई जिल्ह्यातील राहणारी आहे. ती जेव्हा १० वीत शिकत होती, तेव्हा तिने रस्त्याच्या कडेला इस्त्रीचे काम करणाऱ्या लोकांच्या जगण्यातील एक मोठी समस्या पाहिली. पारंपारिक कोळशावर चालणाऱ्या इस्त्रीच्या गाड्यांमधून मोठ्या प्रमाणावर धूर निघायचा. यामुळे इंधनाचा वापर तर वाढायचाच, शिवाय तासनतास काम करणाऱ्या मजुरांना उष्णता आणि प्रदूषण या दोन्हीचा त्रास सहन करावा लागायचा. याच समस्येने तिला यावर एक नवीन उपाय शोधण्यासाठी प्रेरित केले.
वयाच्या अवघ्या १५ व्या वर्षी विनिशाने सौर ऊर्जेवर (Solar Energy) चालणारी मोबाईल इस्त्री गाडी तयार करण्याची संकल्पना मांडली. या गाडीवर सोलर पॅनेल लावून त्याद्वारे निर्माण होणाऱ्या विजेवर स्टीम आयरन (इस्त्री) चालवण्याची ही योजना होती. कोळशावरील अवलंबित्व कमी करणे, प्रदूषण थांबवणे आणि रस्त्याकाठच्या इस्त्री चालकांना सुरक्षित व पर्यावरणपूरक पर्याय उपलब्ध करून देणे, हा यामागचा मुख्य उद्देश होता. पर्यावरण संवर्धन आणि रोजगार या दोन्ही गोष्टींचा मेळ घालून ही कल्पना तयार करण्यात आली होती.
विनिशाच्या या कल्पनेला भारत सरकारच्या विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागांतर्गत काम करणाऱ्या राष्ट्रीय नवसंशोधन प्रतिष्ठानचे सहकार्य लाभले. वर्ष २०१९ मध्ये तिच्या संकल्पनेवर आधारित ‘सोलर इस्त्री गाडी’चा एक वर्किंग प्रोटोटाइप तयार करण्यात आला. या गाडीचे वैशिष्ट्य म्हणजे, ऊन नसतानाही ही गाडी बॅटरी, नेहमीची वीज किंवा जनरेटरच्या मदतीने सहज चालवता येऊ शकते.
विनिशाच्या या संशोधनाचे कौतुक केवळ भारतातच नाही, तर परदेशातही झाले. तिला प्रतिष्ठेच्या ‘डॉ. एपीजे अब्दुल कलाम इग्नाईट (IGNITE) पुरस्कारा’ने सन्मानित करण्यात आले. याव्यतिरिक्त, २०२१ मध्ये ‘अर्थ डे नेटवर्क’ने तिला ‘रायझिंग स्टार’ म्हणून निवडले.
Google सोडून सुरू केला स्टार्टअप! अब्जावधींच्या एआय क्षेत्रात युसूफ इम्रान यांनी कशी मारली बाजी?
वर्ष २०२१ मध्ये ग्लासगो येथे आयोजित COP26 परिषदेत विनिशाने जगातील दिग्गज नेते आणि प्रतिनिधींसमोर भारताचे प्रतिनिधित्व केले. तिने आपल्या भाषणात अक्षय ऊर्जा (Renewable Energy) आणि हवामान बदलावर तातडीने उपाययोजना करण्याच्या गरजेवर भर दिला. तिच्या भाषणातील सर्वात गाजलेले वाक्य म्हणजे “मी येथे भविष्याबद्दल बोलायला आलेली नाही, तर मीच भविष्य आहे.” तिच्या या एका वाक्याने जगभरातील लोकांना तरुण पिढीची ताकद आणि त्यांच्या जबाबदारीची जाणीव करून दिली.
