रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
World Largest State: जगातल्या सर्वात मोठ्या देशाबद्दल बोलताना सामान्यतः लोकांच्या मनात रशिया किंवा कॅनडासारख्या देशांची नावे येतात. पण तुम्हाला माहीत आहे का की जगातले सर्वात मोठे राज्य किंवा उपराष्ट्रीय क्षेत्र कोणते आहे? याचे उत्तर कदाचित तुम्हाला थक्क करू शकते. हा परिसर इतका मोठा आहे की त्याचे क्षेत्रफळ भारत या संपूर्ण देशाएवढे आहे, पण येथील लोकसंख्या अत्यंत कमी आहे.
जगातले सर्वात मोठे राज्य सखा रिपब्लिक, याकुटिया (Sakha Republic, Yakutia) हे आहे, जे रशियाच्या सायबेरिया क्षेत्रात स्थित आहे. क्षेत्रफळाच्या बाबतीत हे जगातील सर्वात मोठे उपराष्ट्रीय क्षेत्र मानले जाते. याचे एकूण क्षेत्रफळ सुमारे ३०.८ लाख चौरस किलोमीटर आहे. एवढ्या मोठ्या क्षेत्रात केवळ १० लाख लोकच राहतात. याचे सर्वात मोठे कारण येथील अतिशय थंड हवामान, कठीण भौगोलिक परिस्थिती आणि अनेक भागांचे दूर-दूर असणे हे आहे. याची राजधानी याकुत्स्क आहे, जी जगातील सर्वात थंड मोठ्या शहरांमध्ये गणली जाते.
सखा रिपब्लिक रशियाच्या पूर्व सायबेरियामध्ये पसरलेला आहे. याचा उत्तर भाग आर्क्टिक महासागराच्या जवळ आहे, तर दक्षिणेकडे दाट जंगले आणि पर्वतीय परिसर पाहायला मिळतात. या संपूर्ण क्षेत्राचा मोठा भाग आर्क्टिक सर्कलच्या वर स्थित आहे. येथील भूगोल खूप वेगळा आणि विशाल आहे. एका बाजूला बर्फाच्छादित प्रदेश आणि आर्क्टिक टुंड्रा आहेत तर दुसऱ्या बाजूला दूरवर पसरलेली टायगाची जंगले दिसून येतात. येथे लापतेव समुद्र आणि पूर्व सायबेरियन समुद्र यांसारखे सागरी क्षेत्रही येतात. याशिवाय न्यू सायबेरियन बेट समूह सुद्धा याच क्षेत्राचा भाग आहे.
सखा रिपब्लिकचे क्षेत्रफळ सुमारे ३०.८ लाख चौरस किलोमीटर आहे. हे समजून घेण्यासाठी जर भारताशी तुलना केली तर याचा आकार जवळपास भारताएवढाच दिसून येतो. यामुळेच जगाच्या नकाशावर हा प्रदेश एखाद्या लहान राज्यासारखा नाही, तर एका विशाल भूप्रदेशासारखा दिसतो. तथापि, इतका मोठा प्रदेश असूनही येथे लोकसंख्या खूप कमी आहे. सुमारे १० लोकांच्या हिशोबाने येथे प्रति चौरस किलोमीटर लोकसंख्येची घनता सुमारे ०.३२ व्यक्ती आहे. म्हणजेच अनेक भाग असे आहेत जिथे दूरवर मानवी वस्त्या दिसून येत नाहीत.
सखा रिपब्लिकची ओळख केवळ त्याच्या मोठ्या क्षेत्रफळावरूनच नाही तर कडाक्याच्या थंडीवरूनही आहे. येथे हिवाळ्यात तापमान अनेकदा -४० अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचते. राजधानी याकुत्स्क देखील तिच्या अतिशय थंड हिवाळ्यासाठी जगभर प्रसिद्ध आहे. या क्षेत्रातील जमिनीचा मोठा भाग पर्माफ्रॉस्टने (कायमस्वरूपी गोठलेली जमीन) झाकलेला आहे. याचा अर्थ जमिनीखालची माती दीर्घकाळपर्यंत गोठलेली राहते. येथील हवामान इतके कठोर आहे की लोकांच्या सामान्य जीवनावर आणि वाहतुकीवरही याचा मोठा प्रभाव पडतो.
कठीण हवामान आणि कमी लोकसंख्या असूनही सखा रिपब्लिक नैसर्गिक संसाधनांच्या बाबतीत अत्यंत महत्त्वाचा आहे. येथे हिरे, सोने आणि तेल यांसारखी अनेक मूल्यवान नैसर्गिक संसाधने आढळतात. यामुळेच रशियाच्या अर्थव्यवस्थेतही या क्षेत्राची महत्त्वाची भूमिका आहे. तसेच, याचा मोठा भाग आजही जंगले, पर्वत, बर्फाचे मैदान आणि इतर नैसर्गिक परिसरांनी वेढलेला आहे. येथे रेनडियर, ध्रुवीय अस्वल आणि सायबेरियन क्रेन यांसारखे अनेक वन्यजीवही आढळतात.
