महाराष्ट्र कृषी विभाग ॲक्शन मोडवर; बेकायदेशीर ‘कम्फर्ट’ मच्छर अगरबत्तीची विक्री करणाऱ्या दुकानांवर टाकले छापे

बेकायदेशीर डास प्रतिबंधक अगरबत्तींविरुद्ध राबवलेल्या कडक अंमलबजावणी मोहिमेत महाराष्ट्र कृषी विभागाने बेकायदेशीर डास अगरबत्तीची 'कम्‍फर्ट'ची विक्री करणाऱ्या दुकानांवर छापे टाकले आहेत.

कोल्‍हापूर : बेकायदेशीर डास प्रतिबंधक अगरबत्तींविरुद्ध राबवलेल्या कडक अंमलबजावणी मोहिमेत महाराष्ट्र कृषी विभागाने बेकायदेशीर डास अगरबत्तीची ‘कम्‍फर्ट’ची विक्री करणाऱ्या दुकानांवर छापे टाकले आहेत. कोल्हापूरमध्ये गांधीनगर येथील मनोज नॉव्हेल्टीज येथे मोठी कारवाई करण्यात आली, जेथे अधिकाऱ्यांनी मोठ्या प्रमाणात ‘कम्‍फर्ट’ मच्‍छर अगरबत्तीचा साठा जप्‍त केला.

 

याचप्रमाणे नांदेडमध्ये देखील ही मोहिम राबवत अधिकाऱ्यांनी अशाच प्रकारच्या बेकायदेशीर डास प्रतिबंधक अगरबत्ती जप्‍त केल्या आहेत. पहिला छापा खडकपुरा येथील गुरुनानक मार्केटमधील आर. के. सुरतवाला नावाच्या दुकानावर टाकण्यात आला, जेथे ‘कम्‍फर्ट’ अगरबत्तीचे १,०५६ पाऊच जप्‍त करण्यात आले आहेत. दुसऱ्या कारवाईत, अण्णाभाऊ साठे चौकाजवळील पारसेवार प्रोव्हिजन स्टोअर्सवर छापा टाकून ‘कम्‍फर्ट’ अगरबत्तीचे १० बॉक्स जप्‍त करण्यात आले.

महाराष्ट्र कृषी विभागाने नुकतेच अनधिकृत आणि बेकायदेशीर कीटकनाशकांचा समावेश असलेल्या मच्छर अगरबत्तीच्या विक्रीला आळा घालण्यासाठी राज्यव्यापी निर्देश जारी केले आहेत, ज्‍यानंतर ही कारवाई करण्‍यात आली आहे. डिसेंबर २०२५ मध्ये, विभागाने एक परिपत्रक जारी करून महाराष्ट्रातील सर्व कीटकनाशक निरीक्षकांना निर्देश दिले होते की, ‘कम्‍फर्ट’ आणि ‘स्लीपवेल’ सारख्या बेकायदेशीर मच्‍छर अगरबत्तींची विक्री करणाऱ्या किरकोळ विक्रेत्यांवर, घाऊक विक्रेत्यांवर आणि दुकानदारांवर कीटकनाशक कायदा, १९६८ आणि कीटकनाशक नियम, १९७१ अंतर्गत तात्काळ कारवाई करण्यात यावी.

होम इन्सेक्ट कंट्रोल असोसिएशन (HICA) ही भारतातील घरगुती कीटकनाशकांच्या सुरक्षित आणि जबाबदार वापराला प्रोत्साहन देणारी ना-नफा तत्त्वावर आधारित औद्योगिक संस्था आहे. या संस्‍थेने महाराष्ट्र सरकारने सुरू ठेवलेल्या या अंमलबजावणीच्या कारवाईचे स्वागत केले आहे. HICA ने व्यापारी, किरकोळ विक्रेते आणि घाऊक विक्रेत्यांना अशा बेकायदेशीर डास प्रतिबंधक अगरबत्तीचा साठा न करण्याचे किंवा त्यांची विक्री न करण्याचे आणि फक्त सरकार-नोंदणीकृत अगरबत्तींची विक्री करण्याचे आवाहन केले आहे.

सुरू असलेल्या कारवाईबाबत मत व्‍यक्त करत होम इन्सेक्ट कंट्रोल असोसिएशन (HICA)चे मानद सचिव जयंत देशपांडे म्हणाले, “ग्राहकांच्या हिताचा विचार करून ‘कम्‍फर्ट’ सारख्या बेकायदेशीर डास प्रतिबंधक अगरबत्तींविरुद्ध राज्यात सातत्याने सुरू असलेल्या अंमलबजावणीच्या कारवाईबद्दल आम्ही महाराष्ट्र सरकारचे आभार व्‍यक्त करण्‍यासह अभिनंदन करतो. डास प्रतिबंधक अगरबत्तीच्या स्वरूपात डायमेफ्लुथ्रिन सारख्या बेकायदेशीर आणि अनधिकृत कीटकनाशकाचा गैरवापर अत्यंत चिंताजनक आहे, यामुळे जनतेच्या आरोग्याला धोका निर्माण होऊ शकतो. अशा प्रकारची उत्पादने नियामक मान्यता न घेता सामान्य जनतेला विकली जातात आणि सुरक्षित असल्याचे भासवून ग्राहकांची दिशाभूल केली जाते. ही कारवाई लोकांसाठी हिताची आहे, जे अनावधानाने बेकायदेशीर आणि नोंदणी नसलेल्या मच्‍छर अगरबत्ती खरेदी करतात व वापरतात. सरकारच्या या कारवाईमुळे बेकायदेशीर उत्पादक आणि त्यांच्या वितरणास मदत करणाऱ्यांना स्पष्ट संदेश गेला आहे की असे गैरप्रकार सहन केले जाणार नाहीत. आम्ही सर्व राज्यांमध्ये अशाच शाश्वत कारवाईची विनंती करतो आणि ग्राहकांना सल्ला देतो की त्यांनी फक्त नोंदणीकृत आणि ज्यांच्या पाकिटावर वैध नोंदणी क्रमांक नमूद आहे, असे डास प्रतिबंधक उत्पादन खरेदी करावे.”

‘कम्‍फर्ट’ डास प्रतिबंधक अगरबत्ती महाराष्ट्र, तामिळनाडू, उत्तर प्रदेश, गुजरात आणि दिल्लीमध्ये उपलब्ध आहे. या वर्षी जानेवारी महिन्यात महाराष्ट्र कृषी विभागाने मुंबईतील धूप छाव या उत्पादक कंपनीच्या उत्पादन केंद्रावर छापा टाकला आणि चाचणीसाठी ‘कम्‍फर्ट’ अगरबत्तीचे नमुने जप्‍त केले.

प्रयोगशाळेतील विश्‍लेषणामध्ये डायमेफ्लुथ्रिन या बेकायदेशीर कीटकनाशकाचे प्रमाण आढळून आले आहे. डास प्रतिबंधक अगरबत्तीमध्ये या कीटकनाशकाच्‍या वापराला अद्याप मान्यता मिळालेली नाही. प्राधिकरणला आढळले की, धूप छाव कंपनीकडे आवश्यक उत्पादन परवाना किंवा केंद्रीय कीटकनाशक मंडळ व नोंदणी समिती (सीआयबीआरसी) कडून कोणतीही मंजूरी नव्हती. यामुळे, या मच्‍छर अगरबत्तीचे कोणतेही उत्पादन आणि विक्री करणे हे कीटकनाशक कायदा, १९६८ आणि कीटकनाशक नियम, १९७१ अंतर्गत बेकायदेशीर ठरते. या निष्कर्षांनंतर महाराष्ट्र कृषी विभागाने एक परिपत्रक जारी करून राज्यातील सर्व कीटकनाशक निरीक्षकांना ‘कम्‍फर्ट’ आणि ‘स्लीपवेल’ या मच्‍छर अगरबत्तीच्या किरकोळ व घाऊक विक्रेत्यांवर त्वरित कारवाई करण्याचे निर्देश दिले आहेत.

कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालयांतर्गत असलेले केंद्रीय कीटकनाशक मंडळ व नोंदणी समिती (सीआयबीआरसी) हे भारतातील कीटकनाशकांचे उत्पादन, आयात किंवा विक्री करण्यापूर्वी त्यांना मान्यता देणारे आणि त्यांची नोंदणी करणारे वैधानिक प्राधिकरण आहे. मान्यताप्राप्‍त डास प्रतिबंधक उत्पादनांच्या लेबलवर वैध नोंदणी क्रमांक (‘सीआयआर’ने सुरू होणारा) असतो, ज्यामुळे ग्राहकांना त्या उत्पादनाच्या वैधतेची खात्री करता येते.

प्राधिकरणांकडून डायमेफ्लुथ्रिन आणि मेपरफ्लुथ्रिन सारख्या कीटकनाशकांना डास प्रतिबंधक अगरबत्तीमध्ये वापरण्यासाठी अद्याप अधिकृत मान्यता मिळालेली नाही. अशा अनधिकृत घटकांचा वापर करणारे कोणतेही उत्पादन वैधानिक अटींचे उल्लंघन करते. मान्यताप्राप्‍त डास प्रतिबंधक उत्पादनांना नियामक मंजूरी मिळण्यापूर्वी कठोर चाचणी आणि मूल्यमापन प्रक्रियेतून जावे लागते. अनिवार्य मान्यता नसलेली ‘कम्‍फर्ट’ आणि ‘स्लीपवेल’ सारखी बेकायदेशीर उत्पादने या सुरक्षा मानकांचे उल्‍लंघन करतात आणि नियामक अनुपालनाशी तडजोड करतात.

HICA बेकायदेशीर उत्पादनांविरुद्धच्या कारवाईला पाठिंबा देण्यासाठी नियामक आणि अंमलबजावणी करणाऱ्या अधिकाऱ्यांसोबत काम करत राहण्यास आणि सुरक्षित व मान्यताप्राप्‍त घरगुती कीटक नियंत्रण उपायांना ओळखण्‍याबाबत ग्राहकांमध्‍ये जागरूकता वाढवण्यासाठी कटिबद्ध आहे.

हे सुद्धा वाचा : शेअर ट्रेडिंगच्या आमिषाने तिघांची फसवणूक; तब्बल 57 लाखांना घातला गंडा