शुक्रवार, 13 नोव्हेंबर 2026
सुप्रीम कोर्टाची बुलडोजर कारवाईवर स्थगिती (फोटो सौजन्य : X)
सुप्रीम कोर्टाकडून बुलडोझर कारवाईबाबत राज्यांना निर्देश दिले असून बुलडोझर न्यायाचा गौरव थांबवावा, असे म्हटले आहे. कायदेशीर प्रक्रियेनुसारच अतिक्रमण हटवा. नोटीस देऊनच बेकायदा बांधकामांवर बुलडोझरचा वापर केला जात असल्याचे सॉलिसिटर जनरल म्हणाले. यावर न्यायमूर्ती बी.आर.गवई म्हणाले की, रस्ते, रस्ते, पदपथ किंवा सार्वजनिक ठिकाणी केलेली बेकायदा बांधकामे योग्य प्रक्रियेने पाडण्याची परवानगी दिली जाईल.
उत्तर प्रदेशसह अनेक राज्यांमध्ये बुलडोझरद्वारे जमीनदोस्त करण्याच्या कारवाईविरोधात जमियत उलेमा-ए-हिंदने दाखल केलेल्या याचिकेवर सुनावणी करताना न्यायालयाने हे सांगितले. याचदरम्यान सुप्रीम कोर्टातील न्यायमूर्ती बीआर गवई आणि न्यायमूर्ती केव्ही विश्वनाथन यांच्या खंडपीठासमोर सॉलिसिटर तुषार मेहता म्हणाले की, ज्याठिकाणी बांधकाम पाडण्याची कारवाई करण्यात आली आहे, ती कायदेशीर प्रक्रियेचे पालन करून करण्यात आली आहे. विशिष्ट समाजाला लक्ष्य करण्याचा आरोप चुकीचा आहे. एक प्रकारे चुकीची कथा पसरवली जात आहे.
त्यावर न्यायमूर्ती गवई म्हणाले की, आमच्यावर याचा प्रभाव पडत नाही. आम्ही बेकायदा बांधकामांना संरक्षण देण्याच्या बाजूने नसल्याचे स्पष्ट केले आहे. आपण कार्यकारी न्यायाधीश होऊ शकत नाही. पाडण्याची प्रक्रिया सुरळीत करण्याची गरज आहे. तसेच न्यायालयाबाहेर जे काही घडते त्याचा आपल्यावर परिणाम होत नाही. कोणत्याही विशिष्ट समुदायाला लक्ष्य केले जात आहे की नाही या वादात आम्ही जाणार नाही. बेकायदेशीरपणे पाडण्याचा एकही मुद्दा असेल तर तो घटनेच्या भावनेविरुद्ध आहे.
काही काळापूर्वी गुजरातमधील एका खटल्याची सुनावणी करताना सर्वोच्च न्यायालयाने बुलडोझर न्यायमूर्तींवरही प्रश्न उपस्थित केले होते. न्यायमूर्ती हृषिकेश रॉय, न्यायमूर्ती सुधांशू धुलिया आणि न्यायमूर्ती एसव्हीएन भाटी यांच्या खंडपीठाने म्हटले होते की, केवळ एखाद्या खटल्यातील आरोपी असल्यामुळे त्याच्या घरावर बुलडोझर चालवता येणार नाही. आरोपी दोषी आहे की नाही, म्हणजेच त्याने गुन्हा केला आहे की नाही हे ठरवणे हे न्यायालयाचे काम आहे, सरकारचे नाही.
सुप्रीम कोर्टाने म्हटले होते की, कायद्याचे राज्य असलेल्या देशात एखाद्या व्यक्तीच्या चुकीची शिक्षा त्याच्या कुटुंबातील सदस्यांवर कारवाई करून किंवा त्याचे घर पाडून दिली जाऊ शकत नाही. न्यायालय अशा बुलडोझर कारवाईकडे दुर्लक्ष करू शकत नाही. अशी कारवाई होऊ देणे म्हणजे कायद्याच्या नियमावरच बुलडोझर चालवण्यासारखे होईल. गुन्ह्यातील कथित सहभाग हे कोणतीही मालमत्ता पाडण्याचे कारण नाही.
गुजरातमधील जावेद अली नावाच्या याचिकाकर्त्याच्या याचिकेवर सुनावणी करताना सर्वोच्च न्यायालयाने हा आदेश दिला होता. याचिकाकर्त्याने म्हटले आहे की, कुटुंबातील सदस्याविरुद्ध एफआयआर दाखल केल्यामुळे त्यांना महापालिकेकडून घर पाडण्याची नोटीस किंवा धमकी देण्यात आली आहे. सुनावणीदरम्यान याचिकाकर्त्याच्या वकिलाने सर्वोच्च न्यायालयाला सांगितले की, त्यांच्या कुटुंबातील तीन पिढ्या जवळपास दोन दशकांपासून या घरात राहत आहेत.
