Breast Cancer Awareness: कौटुंबिक इतिहास नाही, लक्षणे नाहीत; तरीही स्तनाचा कर्करोग होऊ शकतो का? जाणून घ्या तज्ज्ञांनी दिलेला सल्ला

Breast Cancer Awareness: महिलांनी स्वतःच्या जोखमीची माहिती करून घ्यावी, वयानुसार आणि वैयक्तिक परिस्थितीनुसार शिफारस केलेल्या तपासण्या करून घ्याव्यात आणि अधिक माहितीसाठी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

Breast Cancer Awareness: कुटुंबात कोणालाही स्तनाचा कर्करोग झालेला नाही आणि आपल्याला कोणतीही लक्षणे जाणवत नाहीत, त्यामुळे आपल्याला स्तनाचा कर्करोग होण्याची शक्यता नाही, असा अनेक महिलांचा गैरसमज असतो. कौटुंबिक इतिहास हा स्तनाच्या कर्करोगाचा एक महत्त्वाचा जोखीम घटक असला, तरी इतर अनेक घटकही यासाठी कारणीभूत ठरू शकतात. कुटुंबात स्तनाच्या कर्करोगाचा कोणताही ज्ञात इतिहास नसतानाही महिलांना हा आजार होऊ शकतो. तसेच, सुरुवातीच्या टप्प्यात स्तनाच्या कर्करोगाची कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दिसतीलच असे नाही. याविषयी डॉ. अरविंद बडिगर, टेक्निकल डायरेक्टर, बीडीआर फार्मास्युटिकल्स इंटरनॅशनल प्रा. लि. यांनी सविस्तर माहिती दिली आहे.

Unhealthy Foods: ‘हे’ पदार्थ शरीरासाठी ठरतात अतिशय हानिकारक! वजन वाढण्यासोबतच हृदयाचे आरोग्य येईल धोक्यात

कौटुंबिक इतिहासावरून संपूर्ण जोखीम समजत नाही:

जवळच्या नातेवाइकांना, विशेषतः आई, बहीण किंवा मुलगी यांना स्तनाचा कर्करोग झालेला असल्यास संबंधित महिलेचा धोका वाढू शकतो. काही जनुकीय बदलांमुळेही स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका लक्षणीयरीत्या वाढतो. उदाहरणार्थ, BRCA1 आणि BRCA2 या जनुकांमधील बदल स्तनाच्या कर्करोगाच्या वाढलेल्या जोखमीशी संबंधित आहेत. मात्र, महिलांमध्ये आढळणाऱ्या स्तनाच्या कर्करोगाच्या बहुतांश प्रकरणांमध्ये कौटुंबिक इतिहास आढळत नाही. वाढते वय, आयुष्यभरात पेशींमध्ये होणारे जनुकीय बदल, हार्मोनल घटक आणि पर्यावरणाशी संबंधित घटक अशा विविध कारणांमुळे कर्करोग विकसित होऊ शकतो.

स्तनाच्या कर्करोगाच्या जोखमीशी संबंधित इतर महत्त्वाचे घटक पुढीलप्रमाणे आहेत:

वय: महिलांचे वय वाढत जाते, तसतशी स्तनाचा कर्करोग होण्याची शक्यता वाढते.
आनुवंशिक जनुकीय बदल: काही जनुकीय बदलांमुळे कर्करोगाचा धोका मोठ्या प्रमाणात वाढू शकतो; मात्र, स्तनाच्या कर्करोगाची सर्वच प्रकरणे अशा बदलांमुळे होत नाहीत.
प्रजनन आणि हार्मोनल घटक: कमी वयात मासिक पाळी सुरू होणे, उशिरा रजोनिवृत्ती येणे आणि रजोनिवृत्तीनंतर काही प्रकारचे हार्मोन उपचार घेणे यांमुळे स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो.

जीवनशैली आणि आरोग्याशी संबंधित घटक: मद्यपान, शारीरिक हालचालींचा अभाव आणि अतिरिक्त वजन, विशेषतः रजोनिवृत्तीनंतर, स्तनाच्या कर्करोगाच्या जोखमीमध्ये भर घालू शकतात.
एखाद्या महिलेमध्ये एक किंवा अधिक जोखीम घटक असले, तरी तिला स्तनाचा कर्करोग होईलच असे नाही. त्याचप्रमाणे, कोणताही ज्ञात जोखीम घटक नसल्याने स्तनाच्या कर्करोगाची शक्यता पूर्णपणे नाकारता येत नाही.

लक्षणे नसतानाही स्तनाचा कर्करोग होऊ शकतो का?

होय. स्तनाच्या कर्करोगाचे सुरुवातीच्या टप्प्यात निदान स्तन तपासणीच्या माध्यमातून, गाठ किंवा इतर कोणताही बदल जाणवण्यापूर्वीही होऊ शकते. त्यामुळे आपल्याला कोणतीही लक्षणे जाणवत नाहीत म्हणजे सर्व काही सामान्य आहे, असे समजणे योग्य नाही. स्तनात नवीन गाठ किंवा घट्टपणा जाणवणे, स्तनाचा आकार किंवा स्वरूप बदलणे, त्वचेवर खळगा पडणे, स्तनाग्र आतल्या बाजूला वळणे किंवा स्तनाग्रातून असामान्य स्राव होणे अशी लक्षणे दिसल्यास महिलांनी वैद्यकीय तपासणी करून घ्यावी. स्तनातील बहुतांश गाठी कर्करोगाच्या नसतात; मात्र, कोणताही नवीन किंवा दीर्घकाळ टिकणारा बदल दुर्लक्षित करू नये.

महिलांनी आपल्या आरोग्याच्या संरक्षणासाठी काय करावे?

स्तनाच्या कर्करोगाविषयी योग्य माहिती असणे महत्त्वाचे आहे. मात्र, या माहितीचा उपयोग अनावश्यक भीती निर्माण करण्याऐवजी योग्य वेळी आवश्यक ती पावले उचलण्यासाठी झाला पाहिजे.
तपासणीसाठी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या: महिलेचे वय, वैयक्तिक आणि कौटुंबिक वैद्यकीय इतिहास तसेच इतर जोखीम घटकांनुसार तपासणीच्या शिफारशी वेगवेगळ्या असू शकतात. अधिक जोखीम असलेल्या महिलांना अतिरिक्त तपासण्यांची आवश्यकता भासू शकते.
आपल्या स्तनांमधील सामान्य बदलांची जाणीव ठेवा: स्तनांचा आकार, स्वरूप आणि स्पर्शानुभव सामान्यतः कसा असतो, याची जाणीव असल्यास नवीन बदल लक्षात येण्यास मदत होते. मात्र, स्तनांमधील बदलांविषयी जागरूक राहणे हा वैद्यकीय तपासणीचा पर्याय नाही.
कौटुंबिक इतिहासाबाबत डॉक्टरांशी चर्चा करा: कुटुंबात स्तनाचा किंवा अंडाशयाचा कर्करोग झालेल्या अनेक व्यक्ती असल्यास, विशेषतः कमी वयात निदान झाल्याची प्रकरणे असल्यास, वैद्यकीय जोखीम मूल्यांकन आणि जनुकीय समुपदेशनाची आवश्यकता असू शकते.
जीवनशैलीचा अवलंब करा: नियमित शारीरिक व्यायाम करणे, वजन नियंत्रणात ठेवणे आणि मद्यपान कमी करणे किंवा टाळणे यांमुळे स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका कमी होण्यास मदत होऊ शकते.

Liver Detox Juices: आतून सडलेले लिव्हर मुळांपासून होईल स्वच्छ! Liver स्वच्छ करण्यासाठी नियमित करा ‘या’ पेयांचे सेवन

स्तनाच्या कर्करोगाच्या जोखमीवर परिणाम करणारे काही घटक आपल्या नियंत्रणाबाहेर असतात. मात्र, या आजाराचा धोका समजून घेणे आणि आरोग्याचे संरक्षण करण्यासाठी योग्य पावले उचलणे महत्त्वाचे आहे. महिलांनी स्वतःच्या जोखमीची माहिती करून घ्यावी, वयानुसार आणि वैयक्तिक परिस्थितीनुसार शिफारस केलेल्या तपासण्या करून घ्याव्यात आणि अधिक माहितीसाठी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. स्तनाच्या कर्करोगाची लक्षणे नसणे किंवा कुटुंबात या आजाराचा इतिहास नसणे, म्हणजे आपण या आजारापासून पूर्णपणे सुरक्षित आहोत, असे नाही.