गुरुवार, 22 ऑक्टोबर 2026
International Stuttering Awareness Day: 'नीट बोल'चा दबाव तोतरेपणाची भीती वाढवतो! शाळेत जाणाऱ्या ५ टक्के मुलांमध्ये आढळतो तोतरेपणा
International Stuttering Awareness Day: नीट बोल’, ‘अडखळू नकोस’, ‘काय बोलतोयस ते व्यवस्थित सांग’ मुलांना सहजपणे सांगितले जाणारे हे शब्द कधीकधी त्यांच्या मनात बोलण्याचीच भीती निर्माण करू शकतात. एखादे मूल भाषा शिकताना अडखळत असेल, तर त्याला सतत बोलण्यावरून टोकणे, चिडवणे किंवा ओरडणे यामुळे त्याचा आत्मविश्वास डळमळीत होऊ शकतो. पुढे बोलताना आपण पुन्हा अडखळू का, या विचाराने त्याचे बोलणे आणखी अडखळू शकते. त्यामुळे तोतरेपणाकडे बोलण्यातील दोष म्हणून नव्हे, तर व्यक्तीच्या आत्मविश्वासाशी जोडलेली केवळ समस्या म्हणून पाहणे गरजेचे आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
२२ ऑक्टोबर रोजी साजऱ्या होणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय तोतरेपणा जनजागृती दिनानिमित्त हा विषय पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. तोतरेपणा म्हणजे बोलताना शब्दांची किंवा अक्षरांची पुनरावृत्ती होणे, आवाज लांबवणे अथवा बोलताना अडथळे येणे. लहान मुलांमध्ये भाषा शिकण्याच्या टप्प्यावर अडखळणे दिसू शकते; मात्र प्रत्येक वेळी ते तोतरेपणाचे लक्षण असेलच असे नाही. अडखळण्याचे स्वरूप, त्याचा कालावधी आणि त्याचा संवादावर होणारा परिणाम यांचे तज्ज्ञांकडून मूल्यमापन होणे महत्त्वाचे आहे.
नायर रुग्णालयाच्या ऑडिओलॉजी आणि स्पीच थेरपी विभागाच्या प्रमुख डॉ. ज्योती माहिते यांच्या म्हणण्यानुसार, बोलताना श्वास, आवाज आणि उच्चार यांच्यात योग्य समन्वय असणे आवश्यक असते. या प्रक्रियेत अडथळे आल्यास बोलण्यात अडखळणे दिसू शकते. त्यातच एखादा वाईट अनुभव, लोकांसमोर बोलण्याची भीती किंवा पूर्वी झालेली चेष्टा यांमुळे मानसिक दडपण वाढू शकते. काही जणांना अनोळखी व्यक्तींसमोर बोलताना अडचण जाणवते, तर काहींना परिचित व्यक्तींसमोरही बोलताना ताण येतो.
तोतरेपणासह विविध प्रकारच्या बोलण्याच्या अडचणींवर स्पीच थेरपीद्वारे काम केले जाते. नायर रुग्णालयात दररोज स्पीच थेरपीची ओपीडी चालते. येथे किमान ५० ते ६० रुग्णांना थेरपी दिली जाते. नियमित उपचारांसाठी येणाऱ्या रुग्णांसोबत नवीन रुग्णही दाखल होतात. खासगी रुग्णालयांमध्ये उपचार घेऊनही अपेक्षित मदत न मिळाल्यानंतर नायरमध्ये येणाऱ्या रुग्णांचाही त्यात समावेश असतो. केवळ तोतरेपणाच नव्हे, तर लकवा आल्यामुळे बोलण्यात अडचण निर्माण झालेले रुग्ण, ओठ फाटलेले असल्याने बोलण्यावर परिणाम झालेले रुग्ण आणि इतर संवादविषयक समस्या असलेल्यांनाही स्पीच थेरपीची गरज भासते. त्यामुळे या उपचारांचे महत्त्व केवळ स्पष्ट बोलण्यापुरते मर्यादित नसून, व्यक्तीला पुन्हा संवाद साधता यावा आणि दैनंदिन जीवनात आत्मविश्वासाने सहभागी होता यावे, यासाठीही आहे.
‘स्पीच थेरपी बाबत माहिती नसल्याने उशिरा उपचार करण्यास येणारे अधिक आहे. थेरपीत काही तंत्र दिली जातात आणि सत्रातून सराव करवून घेतला जातो. नायर हे ६० वर्षांपूर्वी स्थापन झालेले स्पीच थेरपी केंद्र असून आग्नेय आशियातील हे आद्य केंद्र आहे. स्पीच थेरपी शिकविणारी केंद्र देखील कमी असल्याचे नोंद प्रशासनाने घ्यावी. राज्यात नायर, आलियावर जंग आणि भारती विद्यापीठ अशी तीनच केंद्र आहेत. कुटुंबात अडखळत बोलणारा कोणी असल्यास त्यावर थेरपीचे सातत्य ठेवल्यास व्यक्ती न अडखळता बोलू शकतो प्रशासन आणि पालक दोन्हीकडे जागरूकता हवी, अशी माहिती डॉ. ज्योती मोहिते, ऑडिओलॉजी आणि स्पीच थेरपी विभाग प्रमुख, नायर रुग्णालय यांनी दिली आहे.
Ans: तोतरे बोलणाऱ्या व्यक्तींकडे पाहण्याचा समाजाचा दृष्टिकोन बदलणे आणि त्यांच्याविरुद्ध होणारा भेदभाव किंवा चेष्टा थांबवणे.
Ans: या दिवसाची सुरुवात १९९८ मध्ये झाली. 'इंटरनॅशनल स्टटरिंग असोसिएशन' (ISA), 'इंटरनॅशनल फ्लुएन्सी असोसिएशन' (IFA) आणि 'युरोपियन लीग ऑफ स्टटरिंग असोसिएशन्स' (ELSA) या संस्थांनी मिळून हा दिवस सुरू केला.
Ans: जर कुटुंबात आधी कोणाला तोतरेपणा असेल, तर मुलांमध्ये हा त्रास होण्याची शक्यता वाढते.
