गुरुवार, 13 ऑगस्ट 2026
कर्करोगाचा धोका लवकर ओळखण्यासाठी नियमित आरोग्य तपासणीतील कोणते घटक महत्त्वाचे ठरू शकतात? जाणून घ्या सविस्तर
भारतात कर्करोगाचे प्रमाण सातत्याने वाढत आहे. इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च (ICMR) च्या अंदाजानुसार, 2022 मध्ये भारतात 14.6 लाखांहून अधिक नवीन कर्करोगाच्या रुग्णांची नोंद झाली होती आणि आगामी काळात ही संख्या आणखी वाढण्याची शक्यता आहे. कर्करोगाचे लवकर निदान करणे हे उपचारांचे परिणाम आणि रुग्णाच्या जगण्याची शक्यता सुधारण्यासाठी सर्वात प्रभावी उपायांपैकी एक आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
कर्करोगाचा धोका ओळखण्यासाठी लक्ष ठेवण्यासारख्या महत्त्वाच्या घटकांपैकी एक म्हणजे शरीराचे वजन आणि बॉडी मास इंडेक्स (BMI). अतिरिक्त वजन आणि लठ्ठपणाचा संबंध स्तनाचा कर्करोग, कोलोरेक्टल कर्करोग, गर्भाशयाच्या आतील आवरणाचा (एंडोमेट्रियल) कर्करोग आणि मूत्रपिंडाचा कर्करोग यांसह अनेक प्रकारच्या कर्करोगांच्या वाढलेल्या धोक्याशी आढळतो. संतुलित आहार आणि नियमित शारीरिक हालचालींच्या माध्यमातून निरोगी वजन राखल्यास हा धोका लक्षणीयरीत्या कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
रक्तातील साखरेची पातळी हाही एक महत्त्वाचा घटक आहे. दीर्घकाळापासून असलेला मधुमेह आणि नियंत्रणात नसलेली रक्तातील साखर यांचा काही विशिष्ट कर्करोगांच्या वाढलेल्या धोक्याशी संबंध आढळतो. यामध्ये विशेषतः यकृत, स्वादुपिंड (Pancreas) आणि कोलोरेक्टल कर्करोगाचा समावेश होतो. त्यामुळे मधुमेहाची नियमित तपासणी करणे हे अप्रत्यक्षपणे कर्करोगाचा धोका कमी करण्याच्या दिशेने महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते.
रक्तदाब, कोलेस्टेरॉलची पातळी आणि कंबरेचा घेर (Waist Circumference) यांचीही नियमित तपासणी करणे आवश्यक आहे. हे घटक शरीराच्या एकूण चयापचयाशी संबंधित आरोग्याची (Metabolic Health) माहिती देतात. चयापचयाचे आरोग्य बिघडलेले असणे हे अनेकदा शारीरिक हालचालींचा अभाव आणि असंतुलित आहार यांसारख्या जीवनशैलीशी संबंधित घटकांसोबत दिसून येते. हे दोन्ही घटक कर्करोगाचा धोका वाढवणारे मान्यताप्राप्त घटक आहेत. यासोबतच जीवनशैलीशी संबंधित सवयींचे नियमित मूल्यमापन करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. व्यक्तींनी आपल्या तंबाखू आणि मद्यसेवनाच्या सवयींचा वेळोवेळी आढावा घ्यावा. कारण तंबाखू हा कर्करोगाचा टाळता येण्याजोगा प्रमुख कारणांपैकी एक आहे.
भारतात तोंडाचा कर्करोग (Oral Cancer) ही आजही मोठी आरोग्य समस्या आहे. जगभरातील तोंडाच्या कर्करोगाच्या एकूण रुग्णभारापैकी जवळपास एक-तृतीयांश रुग्ण भारतात आढळतात. त्यामुळे तंबाखूचे सेवन टाळणे आणि तोंडाच्या आरोग्याबाबत जागरूक राहणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. महिलांसाठी, स्तनांच्या आरोग्याबाबत नियमित जागरूकता (Breast Self-Awareness), डॉक्टरांकडून आवश्यकतेनुसार Clinical Breast Examination आणि आरोग्यतज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाची (Cervical Cancer) तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे. 45–50 वर्षांवरील महिला आणि पुरुषांनी, विशेषतः कुटुंबात कर्करोगाचा इतिहास असल्यास, वयानुसार आवश्यक असलेल्या कर्करोगाच्या तपासण्यांबाबत डॉक्टरांशी चर्चा करणे फायदेशीर ठरू शकते.
MOC Cancer Care Hospital, डॉ. कस्तुरी बरुआ, मेडिकल ऑन्कोलॉजिस्ट, सांगतात,“कर्करोगापासून बचावाची प्रक्रिया त्याची लक्षणे दिसण्यापूर्वीच सुरू होते. वजन, रक्तातील साखर, रक्तदाब आणि जीवनशैलीशी संबंधित सवयी यांसारख्या साध्या घटकांवर नियमित लक्ष ठेवणे, कर्करोगाचा धोका तुलनेने अधिक असलेल्या व्यक्तींना ओळखण्यास मदत करू शकते. यासोबतच योग्य वेळी करण्यात येणाऱ्या कर्करोगाच्या तपासण्या आणि डॉक्टरांचा वैद्यकीय सल्ला यामुळे कर्करोगाचे लवकर निदान होण्यास महत्त्वाची मदत मिळू शकते. कर्करोगाचे निदान जितक्या लवकर होते, तितके उपचार अधिक प्रभावी ठरण्याची शक्यता असते.”
संदेश अगदी स्पष्ट आहे. नियमित आरोग्य तपासणी म्हणजे केवळ हृदयरोग किंवा मधुमेह टाळण्यासाठीच नाही. नियमितपणे आपल्या आरोग्यावर लक्ष ठेवणे, कर्करोगाचा धोका वाढवणारे घटक वेळीच ओळखण्यास, आवश्यक तपासण्या योग्य वेळी करण्यास आणि कर्करोगाचा परिणाम कमी करण्यास मदत करू शकते.वेळीच जागरूकता आणि योग्य वेळी केलेली तपासणी यामुळे कर्करोगाचे लवकर निदान होण्याची आणि अधिक प्रभावी उपचार मिळण्याची शक्यता वाढते.
Ans: काही कर्करोग सुरुवातीच्या टप्प्यात स्पष्ट लक्षणे देत नाहीत. त्यामुळे वय, लिंग, कौटुंबिक इतिहास आणि जोखमीच्या घटकांनुसार योग्य तपासणी केल्यास काही कर्करोग लवकर शोधण्यास मदत होऊ शकते.
Ans: रक्तदाब, रक्तातील साखर, कोलेस्ट्रॉल, वजन, संपूर्ण रक्तचित्र (CBC) यांसारख्या सामान्य तपासण्या आरोग्याची एकूण स्थिती समजण्यास मदत करतात.
Ans: कर्करोगाच्या प्रकारानुसार मॅमोग्राफी, गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगासाठी HPV/Pap चाचणी, कोलोरेक्टल कर्करोगासाठी स्क्रीनिंग आणि काही उच्च-जोखीम व्यक्तींमध्ये फुफ्फुसाच्या कर्करोगासाठी लो-डोस CT यांसारख्या तपासण्या केल्या जाऊ शकतात.
