शुक्रवार, 13 नोव्हेंबर 2026
AI in Drug Development ( औषध विकासामध्ये एआय (AI)) फोटो सौजन्य AI
एआय कंपनी अँथ्रोपिकचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी डॅरिओ अमोडेई यांनी यासंदर्भात महत्त्वपूर्ण विधान केले आहे. त्यांच्या मते, योग्य पद्धतीने एआयचा वापर केल्यास एका दशकापेक्षाही कमी कालावधीत कर्करोग, अल्झायमर, हृदयविकार आणि मानसिक आजार भूतकाळातील गोष्टी ठरू शकतात. मानवजातीने शतकानुशतके न सुटलेल्या समस्यांवर तोडगा काढण्याची क्षमता एआयमध्ये आहे. योग्य दिशेने संशोधन केल्यास वैद्यकीय क्षेत्रात चमत्कार घडवणारा काळ येऊ शकतो, असेही अमोडेई यांनी म्हटले आहे.
एआयच्या माध्यमातून वैद्यकीय क्षेत्रात क्रांती घडण्याची अपेक्षा केवळ अमोडेई यांनाच नाही. उद्योगपती एलॉन मस्क आणि गुगल एआयचे प्रमुख डेमिस हसाबिस यांनीही यासंदर्भात आशावाद व्यक्त केला आहे. एलॉन मस्क यांच्या मते, एआयच्या मदतीने भविष्यात सामान्य माणसालाही अत्याधुनिक वैद्यकीय सुविधा उपलब्ध होऊ शकतील. सध्या अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांना मिळणाऱ्या दर्जाच्या वैद्यकीय सुविधांचा लाभ भविष्यात संपूर्ण मानवजातीला मिळू शकतो, अशी त्यांची अपेक्षा आहे.
एआय क्षेत्रातील दिग्गजांकडून मोठ्या अपेक्षा व्यक्त होत असल्या तरी औषधनिर्मिती क्षेत्रातील तज्ज्ञ मात्र या दाव्यांकडे सावधपणे पाहत आहेत. व्हर्टक्स फार्मास्युटिकल्सचे कार्यकारी अध्यक्ष जेफ लेडन यांनी आजारांच्या निर्मूलनासाठी सांगितल्या जाणाऱ्या कालमर्यादांवर टीका केली आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, व्हटॅक्सने जवळपास ५० एआय कंपन्यांसोबत काम करून सुमारे १० हजार औषधी संयुगांची तपासणी केली. मात्र, त्यातून स्वत हुन प्रभावी औषध विकसित करण्यात कोणत्याही कंपनीला यश आले नाही. यावरून एआय तंत्रज्ञानाने मोठी प्रगती केली असली तरी वैद्यकीय क्षेत्रातील गुंतागुंतीच्या समस्या सोडवण्यासाठी ते अद्याप पूर्णपणे सक्षम झालेले नाही, असे औषध उद्योगातील तज्ज्ञांचे मत आहे.
एकीकडे एआय तज्ज्ञ पुढील दशकात गंभीर आजारांवर प्रभावी उपचार उपलब्ध होण्याची शक्यता व्यक्त करत आहेत, तर दुसरीकडे औषधनिर्मिती क्षेत्रातील तज्ज्ञ प्रत्यक्ष उपचार उपलब्ध होण्यासाठी आवश्यक असलेल्या वैज्ञानिक चाचण्यांचे महत्त्व अधोरेखित करत आहेत. एआयमुळे औषध संशोधन, रोगनिदान, प्रथिनांचा अभ्यास आणि वैयक्तिक उपचारपद्धती विकसित करण्याच्या प्रक्रियेत मोठे बदल घडू शकतात, मात्र, कर्करोग, अल्झायमर किंवा हृदयविकार यांसारख्या आजारांचे पूर्ण निर्मूलन पुढील दहा वर्षांत होईल, हा अद्याप सिद्ध झालेला वैज्ञानिक निष्कर्ष नाही, एआयमुळे वैद्यकीय संशोधनाला गती मिळण्याची शक्यता निश्चितच आहे.
गुगल एआयचे प्रमुख डेमिस हसाबिस यांनी औषध संशोधनातील एआयच्या क्षमतेकडे लक्ष वेधले आहे. एआयमुळे नवीन औषधांचा शोध घेण्यासाठी लागणारा दशकभराचा कालावधी काही आठवड्यांपर्यंत कमी होऊ शकतो, असे त्यांचे मत आहे. यासाठी त्यांनी गुगलच्या ‘अल्फाफोल्ड’ या एआय प्रणालीचे उदाहरण दिले, या तंत्रज्ञानाच्या मदतीने २० कोटींपेक्षा अधिक प्रथिनांच्या संरचनांचे मॅपिंग करण्यात आले आहे. प्रथिनांची त्रिमितीय रचना समजून घेणे हे जैविक संशोधन आणि नवीन औषधांच्या विकासासाठी महत्त्वाचे मानले जाते, अल्फाफोल्डसारख्या तंत्रज्ञानामुळे जैविक संशोधनाचा वेग वाढू शकतो.
