शनिवार, 7 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य AI
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या प्रस्तावित भेटीच्या पार्श्वभूमीवर गावाच्या विकासप्रवासाची पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे. शेती हा अर्थव्यवस्थेचा मुख्य आधार, फळबागांची समृद्ध परंपरा आणि ग्रामीण जीवनशैली ही या गावाची वैशिष्ट्ये आहेत. गावाची लोकसंख्या, ग्रामपंचायतीची रचना आणि कृषी अर्थव्यवस्था यांचा आढावा घेतल्यास ग्रामीण महाराष्ट्राचे चित्र लोहारी सावंग्यातून स्पष्टपणे दिसून येते.
लोहारी सावंगा गावाच्या ग्रामपंचायतीची स्थापना १९४८ मध्ये झाली. स्वातंत्र्यानंतरच्या सुरुवातीच्या काळात स्थापन झालेल्या या ग्रामपंचायतीने गावाच्या स्थानिक प्रशासनाचा पाया मजबूत केला. सध्या ग्रामपंचायतीमध्ये एकूण १२ सदस्य असून त्यात सात महिला आणि पाच पुरुष सदस्यांचा समावेश आहे. गावाची प्रशासकीय रचना चार वॉर्डांमध्ये विभागण्यात आली आहे.
२०११ च्या जनगणनेनुसार गावाची लोकसंख्या ४ हजार २६४ होती. यामध्ये २ हजार ४१४ पुरुष आणि १ हजार ८५० महिलांचा समावेश आहे. गावात एकूण ८४४ कुटुंबे असून त्यापैकी ५९० कुटुंबे एपीएल, तर २५४ कुटुंबे बीपीएल प्रवर्गातील आहेत. जवळपास आठ दशकांचा ग्रामपंचायत कारभार आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थेची परंपरा हे लोहारी सावंगा गावाच्या विकासप्रवासातील महत्त्वाचे वैशिष्ट्य ठरले आहे.
लोहारी सावंगा गावाची अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने शेतीवर अवलंबून आहे. गावातील शेतकरी कापूस, तूर, संत्रा, मोसंबी, सोयाबीन, हरभरा आणि गहू यांसारख्या विविध पिकांची लागवड करतात. पारंपरिक पिकांसोबत फळबागांच्या माध्यमातूनही शेतकऱ्यांना उत्पन्नाचे पर्याय उपलब्ध झाले आहेत. विशेषतः नरखेड तालुका संत्रा उत्पादनासाठी ओळखला जात असल्याने या भागातील फळबागांना आर्थिकदृष्ट्या महत्त्व आहे.
मात्र, आधुनिक शेतीपद्धती, सिंचन सुविधा, उत्पादन खर्च, बाजारपेठेतील दर आणि नैसर्गिक संकटे ही शेतकऱ्यांसमोरील आव्हाने आहेत. गावाचे एकूण भौगोलिक क्षेत्रफळ ९७९.१९ हेक्टर आर आहे. शेतीला आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड, शेतमाल प्रक्रिया उद्योग आणि योग्य बाजारपेठ उपलब्ध झाल्यास ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला अधिक बळ मिळू शकते.
गावातील पायाभूत सुविधांच्या दृष्टीने पाणीपुरवठा व्यवस्था महत्त्वाची आहे. उपलब्ध नोंदीनुसार लोहारी सावंग्यात एकूण ८१० नळजोडणी खातेदार आहेत. तसेच २०२६ च्या उपलब्ध आकडेवारीनुसार गावाची मतदारसंख्या २ हजार ४०० आहे. गावाचा विकास केवळ रस्ते आणि पाणीपुरवठ्यापुरता मर्यादित नसून शिक्षण, आरोग्य, रोजगार आणि कृषी सुविधांशीही जोडलेला आहे.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या प्रस्तावित भेटीच्या पार्श्वभूमीवर या प्रश्नांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. शेतकऱ्यांना आधुनिक कृषी तंत्रज्ञान, सिंचन सुविधा, शेतमालाला योग्य भाव आणि प्रक्रिया उद्योगांची उपलब्धता मिळावी, अशी अपेक्षा आहे. गावाच्या ऐतिहासिक ग्रामपंचायत परंपरेला आधुनिक विकासाची जोड देण्याची संधी या भेटीच्या निमित्ताने निर्माण झाली आहे. त्यामुळे मुख्यमंत्र्यांच्या दौऱ्यात गावाच्या विकासाशी संबंधित कोणत्या मुद्द्यांना प्राधान्य मिळते, याकडे ग्रामस्थांचे लक्ष लागले आहे.
