Digital Board: कधीकाळी ब्रशच्या फटकाऱ्यांतून सजायची दुकानाची पाटी; आता डिजिटल बोर्डांनी घेतली जागा

Digital Board: रविवार पेठ, बोहरी आळी, भवानी पेठ, बुधवार पेठ, मंडई परिसर अशा जुन्या बाजारपेठांमध्ये फिरताना आजही काही जुन्या फलकांवर हाताने काढलेल्या अक्षरांची शैली, रंगांची मांडणी आणि जुन्या काळातील दुकानांची ओळख दिसून येते.

• हाताने रंगवलेल्या पाट्यांची जागा घेतली डिजिटल बोर्डांनी
• हाताने रंगवलेल्या अक्षरांपासून डिजिटल बोर्डपर्यंतचा प्रवास
• जुन्या बाजारपेठांमध्ये उरल्या आठवणी

पुणे/Digital Board: दुकानाचे नाव सांगण्यासाठी कधीकाळी फक्त रंग, ब्रश आणि फलक एवढेच पुरेसे होते. अक्षरांचा आकार, त्याला दिलेली सावली, रंगांची निवड आणि नावाभोवती काढलेली छोटीशी नक्षी यावरून दुकानाची वेगळी ओळख तयार व्हायची. आज मात्र त्याच जागी एलईडी, अॅक्रेलिक, थ्री-डी अक्षरे आणि डिजिटल प्रिंटचे बोर्ड दिसतात. त्यामुळे पुण्याच्या जुन्या बाजारपेठांमध्ये दिसणारी हाताने रंगवलेल्या पाट्यांची अक्षरकला हळूहळू दुर्मीळ होत आहे.

रविवार पेठ, बोहरी आळी, भवानी पेठ, बुधवार पेठ, मंडई परिसर अशा जुन्या बाजारपेठांमध्ये फिरताना आजही काही जुन्या फलकांवर हाताने काढलेल्या अक्षरांची शैली, रंगांची मांडणी आणि जुन्या काळातील दुकानांची ओळख दिसून येते. जुन्या पाट्यांमध्ये दुकानाच्या नावासोबत वस्तूचे चित्र किंवा व्यवसायाची ओळख दाखवणारी चित्रेही असत. पुण्याच्या मंडईतील जुन्या फलकांबाबतच्या दस्ता वेजीकरणातही हाताने काढलेल्या अक्षरांमधील वेगवेगळ्या शैली, सावल्या आणि मांडणीचा उल्लेख आढळतो.

या बदलामागे केवळ तंत्रज्ञान नाही, तर व्यवसायाची गरजही आहे. डिजिटल प्रिंटिंगमुळे कमी वेळात आकर्षक आणि मोठ्या आकाराचे फलक तयार करता येतात. त्यामुळे हाताने प्रत्येक अक्षर रंगवण्याची गरज कमी झाली. परिणामी, फलक रंगवण्याचे कौशल्य असलेल्या पारंपरिक चित्रकारांचे कामही बदलले. पुण्यातील एका कुटुंबाची तीन पिढ्यांची हाताने फलक आणि कटआउट तयार करण्याची परंपरा पुढे डिजिटल प्रिंटिंगपर्यंत पोहोचल्याचेही नोंदले गेले आहे.

Pune Beed Direct Train: पुणे-बीड थेट रेल्वेचा आज शुभारंभ; किती तासांचा प्रवास,कोणाला होणार फायदा,

मात्र, हाताने रंगवलेली पाटी ही केवळ जाहिरात नव्हती. ती त्या दुकानाची ओळख होती. एका चित्रकाराच्या हाताची अक्षरे दुसऱ्या चित्रकाराच्या अक्षरांपेक्षा वेगळी दिसायची. त्यामुळे प्रत्येक पाटीमध्ये एक स्वतंत्र ‘हस्ताक्षर’ तयार होत असे. आज एकाच डिझाइनची डिजिटल अक्षरे शेकडो दुकानांवर सहज दिसतात. पुण्यातील काही कलाकारांनी जुन्या दुकानांच्या शटरवर चित्रे आणि स्थानिक इतिहास रंगवून या दृश्यसंस्कृतीला नव्या पद्धतीने जिवंत करण्याचे प्रयत्न केले आहेत. बोहरी आळीत जुन्या दुकानांच्या कथा शटरवर चित्रित करण्याचा उपक्रमही झाला होता.

पाट्या बदलल्या असल्या तरी त्या पाट्यांमागची अक्षरकला आणि शहराच्या आठवणी जपण्याची गरज मात्र कायम आहे. कारण एखाद्या जुन्या पाटीवरील रंग उडालेला असला, तरी त्यावरची अक्षरे पुण्याच्या बदलत्या चेहऱ्याची गोष्ट सांगत असतात.

पूर्वी दुकानाची पाटी म्हणजे दुकानाची ओळख असायची. अक्षरांचा आकार, रंग आणि चित्र हे सगळं हाताने ठरायचं. आता डिजिटल बोर्ड काही मिनिटांत तयार होतो; त्यामुळे हाताने पाटी रंगवण्याची कला आणि त्या पाट्यांमागची ओळख दोन्ही कमी होताना दिसत आहेत.
– सदानंद देशपांडे, नागरिक पुणे

‘ग्राहकांसाठी ‘Digital Banking Point 2.0’ अन् व्यापाऱ्यांसाठी ‘AI…; ॲक्सिस बँकेची नवी भरारी

पुण्यातील दुकानांच्या पाट्यांचे प्रकार 

हाताने रंगवलेल्या पाट्या — ब्रशने अक्षरे व चित्रे रंगवलेली.
टिनच्या पाट्या — टिनच्या पत्र्यावर रंगकाम.
लाकडी पाट्या — लाकडावर रंगकाम किंवा कोरीव अक्षरे.
फ्लेक्स पाट्या — संगणकावर डिझाइन करून प्रिंट.
अॅक्रेलिक पाट्या — कट किंवा प्रिंट केलेली अक्षरे.
एलईडी पाट्या — दिव्यांमुळे रात्री उठून दिसणारे फलक.
थ्री-डी पाट्या — उभट अक्षरांचा वापर.
डिजिटल स्क्रीन — सतत बदलणारी जाहिरात व माहिती.