शनिवार, 31 ऑक्टोबर 2026
केंद्र सरकारकडून 'जनगणना २०२७' च्या तारखांची घोषणा! २५ जानेवारीपासून देशभरात घरोघरी गणना
भारताचे जनगणना आयुक्त मृत्युंजय कुमार नारायण यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, २०२७ ची जनगणना २५ जानेवारी ते २८ फेब्रुवारी २०२७ दरम्यान केली जाणार आहे. पण बर्फाच्छादित आणि निवडणुकीमुळे प्रभावित झालेल्या राज्यांमध्ये जनगणना होणार नाही. या भागांसाठीच्या तारखा स्वतंत्रपणे जाहीर केल्या जातील. १ मार्च ते ५ मार्च २०२७ दरम्यान एक पुनरावलोकन फेरी आयोजित केली जाईल. या जनगणनेसाठी १ मार्च २०२७ रोजी मध्यरात्री ००:०० वाजता निश्चित करण्यात आली आहे.
गृह मंत्रालयाच्या अधिसूचनेनुसार, जनगणनेसाठी स्वयं-गणना करण्याचा पर्याय १० जानेवारी ते २४ जानेवारी २०२७ पर्यंत उपलब्ध असेल. ही सुविधा घरोघरी जाऊन जनगणना सुरू होण्यापूर्वी दिली जाईल. यानंतर, २५ जानेवारीपासून नियमित जनगणना प्रक्रिया सुरू होईल.
केंद्र सरकारच्या अधिसूचनेनुसार, जनगणनेचा पहिला टप्पा २५ जानेवारी ते २८ फेब्रुवारी २०२७ पर्यंत चालेल. यानंतर १ मार्च ते ५ मार्च २०२७ या कालावधीत पुनरावलोकन फेरी होईल. या कालावधीत जनगणनेच्या माहितीत आवश्यक दुरुस्त्या केल्या जातील.
शासनाने या जनगणनेसाठी १ मार्च २०२७ रोजी मध्यरात्री १२ वाजता ही संदर्भ तारीख निश्चित केली आहे. याचा अर्थ असा की, जनगणनेच्या माहितीसाठी ही वेळ आधार म्हणून वापरली जाईल.
गृह मंत्रालयाच्या अधिसूचनेनुसार, पुढील सूचना मिळेपर्यंत हा कार्यक्रम मणिपूरमध्ये राबविण्यात येणार नाही. गोवा, उत्तर प्रदेश, पंजाब, उत्तराखंड आणि लडाख या केंद्रशासित प्रदेशालाही या कार्यक्रमातून वगळण्यात आले आहे. हिमवृष्टीमुळे प्रभावित झालेल्या हिमाचल प्रदेश आणि जम्मू-काश्मीरच्या असमकालिक भागांनाही या तारखा लागू होणार नाहीत.
सरकारने जारी केलेल्या अधिकृत अधिसूचनेनुसार, मणिपूर (पुढील घोषणेपर्यंत), गोवा, उत्तर प्रदेश, पंजाब, उत्तराखंड, लडाख आणि हिमाचल प्रदेश व जम्मू आणि काश्मीरमधील बर्फाच्छादित प्रदेश वगळता, देशातील सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये २५ जानेवारी २०२७ ते २८ फेब्रुवारी २०२७ या कालावधीत जनगणना केली जाईल. उत्तर प्रदेश, उत्तराखंड, पंजाब, गोवा आणि मणिपूरमध्ये पुढील वर्षाच्या सुरुवातीला विधानसभा निवडणुका होणार आहेत.
भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर देशात होणारी ही ८ वी जनगणना आहे. या जनगणनेत दोन टप्प्यांत घरांची आणि त्यांच्या स्थितीची नोंद करणे आणि नागरिकांची गणना करणे यांचा समावेश असेल. दर १० वर्षांनी होणारी ही जनगणना २०२१ मध्ये होणार होती. तथापि, कोविड-१९ महामारीमुळे जनगणना पुढे ढकलण्यात आली. वृत्तानुसार, केंद्रीय मंत्रिमंडळाने जनगणनेसाठी ११,७१८ कोटी रुपयांना मंजुरी दिली आहे. ही देशातील आतापर्यंतची सर्वात मोठी जनगणना मोहीम ठरणार आहे. यापूर्वी, जनगणनेत विचारल्या जाणाऱ्या ४० प्रश्नांची माहितीही उघड झाली होती.
भारतातील शेवटची जनगणना २०११ मध्ये झाली होती. या जनगणनेनुसार देशाची लोकसंख्या १.२१ अब्ज होती. यापैकी पुरुष लोकसंख्या ६२३.२ दशलक्ष आणि महिला लोकसंख्या ५८७.५ दशलक्ष होती. देशातील एकूण घरांची संख्या २४९.५ दशलक्ष होती.
देशातील शेवटची जनगणना २०११ मध्ये दोन टप्प्यांत पूर्ण झाली होती. यानंतर, २०२१ ची जनगणना देखील दोन टप्प्यांत घेण्याचे नियोजन होते, ज्यामध्ये पहिला टप्पा एप्रिल-सप्टेंबर २०२० मध्ये आणि दुसरा टप्पा फेब्रुवारी २०२१ मध्ये होणार होता. जमिनीवरील सर्व तयारी पूर्ण झाली होती आणि प्रत्यक्ष कामाला १ एप्रिल २०२० पासून सुरुवात होणार होती.
Ans: देशभरात २५ जानेवारी ते २८ फेब्रुवारी २०२७ या कालावधीत प्रगणक घरोघरी जाऊन जनगणनेची प्रत्यक्ष नोंदणी करतील.
Ans: नागरिकांना १० जानेवारी ते २४ जानेवारी २०२७ या कालावधीत घरबसल्या ऑनलाईन पद्धतीने आपली व कुटुंबाची माहिती भरता येईल.
Ans: जनगणना २०२७ साठी १ मार्च २०२७ रोजी मध्यरात्री १२:०० वा. ही अधिकृत संदर्भ तारीख निश्चित करण्यात आली आहे.
