शनिवार, 7 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- gemini
भाद्रपद महिन्याच्या चतुर्दशीला (शुक्ल पक्षाच्या चौदाव्या दिवशी) साजरी होणारी अनंत चतुर्दशी धार्मिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. या दिवशी भगवान विष्णूच्या ‘अनंत’ रूपाची पूजा केली जाते आणि १० दिवसांच्या गणेशोत्सवाची सांगताही होते. पण तुम्हाला माहीत आहे का की अनंत चतुर्दशी पूजेमध्ये १४ या अंकाला इतके विशेष महत्त्व का आहे? आणि असे कोणते विशेष घटक आहेत, ज्यांच्याशिवाय हा पवित्र उपवास आणि पूजा अपूर्ण मानली जाते? पूजेसाठी आवश्यक असलेल्या विधींची आणि नियमांची संपूर्ण यादी जाणून घेऊया.
पंचांगानुसार शुक्रवार, २५ सप्टेंबर रोजी अनंत चतुर्दशी साजरी केली जाणार आहे. अनंत चतुर्दशी भाद्रपद महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या चतुर्दशी तिथीला येते. या दिवशी भगवान विष्णूच्या अनंत रूपाची पूजा करण्याची परंपरा आहे. अशी श्रद्धा आहे की, या दिवशी भक्तीभावाने भगवान अनंतांची पूजा केल्याने आणि उपवास केल्याने जीवनात सुख-शांती लाभते आणि भगवान विष्णूचा आशीर्वाद मिळतो.
अनंत चतुर्दशी हा गणेश भक्तांसाठी एक विशेष दिवस आहे, कारण याच दिवशी अनेक ठिकाणी गणपती बाप्पाचे मुख्य विसर्जन होते. याचा अर्थ असा की, २५ सप्टेंबर रोजी भगवान अनंताची पूजा केली जाईल आणि दुसरीकडे गणेशोत्सवाची सांगताही होईल.
अनंत चतुर्दशी पूजेसाठी लागणारे साहित्य अगोदरच तयार करून ठेवणे ही एक चांगली कल्पना आहे. यामुळे पूजेच्या वेळी आवश्यक वस्तूंची कमतरता भासणार नाही. पूजेसाठी लागणाऱ्या मुख्य वस्तूंमध्ये भगवान विष्णूची मूर्ती किंवा चित्र, १४ गाठींचे अनंतसूत्र, पिवळे वस्त्र, कलश, आंब्याची पाने, नारळ, रोळी, तांदूळ, चंदनाचा लेप, पिवळी फुले, पंचामृत, तुळस, फळे, विड्याची पाने, सुपारी, तुपाचे दिवे, धूप, कापूर आणि गंगाजल यांचा समावेश होतो.
याशिवाय, पूजेदरम्यान नैवेद्य म्हणून १४ पुऱ्या आणि १४ पुआ (एक प्रकारचा गोड तळलेला पदार्थ) देखील ठेवले जातात, जेणेकरून पूजेच्या वेळी कोणत्याही आवश्यक वस्तूची कमतरता भासू नये.
अनंत चतुर्दशी पूजेदरम्यान अनंत सूत्राला विशेष महत्त्व असते. हा धागा १४ गाठींनी बांधला जातो. धार्मिक श्रद्धेनुसार, या १४ गाठी भगवान विष्णूचे अनंत स्वरूप आणि १४ लोकांचे प्रतीक मानल्या जातात. पूजेदरम्यान भगवान अनंतांची पूजा केल्यानंतर अनंत सूत्र धारण करण्याची प्रथा आहे. पुरुष सहसा ते उजव्या हातावर, तर स्त्रिया डाव्या हातावर बांधतात.
अनंत पूजेमध्ये पवित्र धाग्याच्या स्वरूपातील कलशाची स्थापना देखील केली जाते. कलश हे शुभता आणि सुदैवाचे प्रतीक मानले जाते. कलश पाण्याने भरला जातो आणि त्यावर आंब्याची पाने व एक नारळ ठेवला जातो. पूजेदरम्यान कलशाजवळ भगवान विष्णूची मूर्ती किंवा चित्र ठेवले जाते. त्यानंतर देवतेची रोली, तांदळाचे दाणे, चंदनाचा लेप, फुले आणि इतर पूजा साहित्याने पूजा केली जाते. पंचामृतामध्ये दूध, दही, तूप, मध आणि साखर यांचा समावेश असतो. तुळशीची पानेही अर्पण केली जातात. भगवान विष्णूच्या पूजेमध्ये तुळशीला विशेष महत्त्व दिले जाते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
