बुधवार, 23 सप्टेंबर 2026
फोटो सौजन्य- gemini
अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी भगवान विष्णूच्या ‘अनंत’ रूपाची पूजा करून अनंत व्रत करण्याची परंपरा आहे. यालाचा अनंताची पूजा असे देखील म्हटले जाते. या व्रताशी सुशीला आणि कौंडिन्याची एक प्रसिद्ध पौराणिक कथा जोडली जाते. या कथेत अनंत सूत्राचे महत्त्व आणि श्रद्धेचे महत्त्व सांगितले जाते. नेमकी काय आहे ही कथा, जाणून घेऊया.
पौराणिक कथेनुसार, सुमंत नावाचा एक ब्राह्मण होता. त्याची पत्नी दीक्षा हिचे निधन झाले होते. त्यानंतर सुमंताने कर्कशा नावाच्या स्त्रीशी विवाह केला. सुमंताला पहिल्या पत्नीपासून सुशीला नावाची मुलगी होती. सुशीला मोठी झाल्यानंतर तिचा विवाह कौंडिन्य नावाच्या ऋषींशी झाला. विवाहानंतर सुशीला आणि कौंडिन्य आपल्या आश्रमाकडे निघाले.
प्रवासादरम्यान त्यांना एका नदीच्या काठावर काही महिला पूजा करताना दिसल्या. त्यांनी सुशीलाला सांगितले की त्या भगवान अनंताची पूजा करत असून अनंत व्रत करत आहेत. महिलांनी सुशीलाला या व्रताचे महत्त्व सांगितले. तसेच १४ गाठी असलेले अनंत सूत्र तयार करून त्याची पूजा करण्याची पद्धतही सांगितली. सुशीलाने श्रद्धेने अनंताची पूजा केली आणि पूजा झाल्यानंतर ते अनंत सूत्र आपल्या हातात बांधले.
पौराणिक कथेनुसार, अनंत सूत्र बांधल्यानंतर सुशीला आणि कौंडिन्य यांच्या जीवनात सुख-समृद्धी आली. त्यांच्या घरात धनधान्य आणि ऐश्वर्य वाढले. मात्र कौंडिन्याला या समृद्धीचे कारण समजले नाही. त्याने सुशीलाच्या हातातील अनंत सूत्र पाहिले आणि त्याबद्दल विचारले. तेव्हा सुशीलाने त्याला अनंत व्रत आणि सूत्राबद्दल सांगितले.
कौंडिन्याला अनंत सूत्रामुळेच समृद्धी मिळत आहे, यावर विश्वास बसला नाही. त्याने रागाच्या भरात सुशीलाच्या हातातील अनंत सूत्र काढून ते अग्नीत टाकले. यामुळे सुशीला दुःखी झाली. तिने ते सूत्र पुन्हा मिळवण्याचा प्रयत्न केला आणि भगवान अनंताची क्षमा मागितली.
पौराणिक कथेनुसार, अनंत सूत्राचा अनादर केल्यानंतर कौंडिन्याच्या जीवनात अनेक संकटे आली आणि त्याची संपत्ती नष्ट होऊ लागली. तेव्हा त्याला आपल्या चुकीची जाणीव झाली. कौंडिन्याने भगवान अनंताचा शोध घेण्याचे ठरवले. त्याने कठोर तपश्चर्या केली आणि भगवान विष्णूची मनोभावे प्रार्थना केली.
कथेनुसार, कौंडिन्याच्या तपश्चर्येने प्रसन्न होऊन भगवान विष्णूंनी त्याला दर्शन दिले. त्यांनी कौंडिन्याला अनंत व्रताचे महत्त्व समजावून सांगितले आणि श्रद्धेने व्रत करण्याचा आशीर्वाद दिला. कौंडिन्याने भगवान अनंताची भक्तिभावाने पूजा करण्याचे व्रत स्वीकारले. त्यानंतर त्याच्या जीवनातील संकटे दूर झाली आणि पुन्हा सुख-समृद्धी प्राप्त झाली, अशी या कथेतील मान्यता आहे.
अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी १४ गाठींचे अनंत सूत्र बांधण्याची परंपरा आहे. धार्मिक श्रद्धेनुसार या १४ गाठींचा संबंध १४ लोकांशी जोडला जातो. पूजेनंतर पुरुष उजव्या हातात, तर महिला डाव्या हातात अनंत सूत्र बांधतात, अशी प्रथा अनेक ठिकाणी आढळते.
सुशीला आणि कौंडिन्याच्या कथेत श्रद्धा, संयम आणि धार्मिक आचरणाचे महत्त्व अधोरेखित केले जाते. तसेच कोणत्याही धार्मिक परंपरेचा अनादर न करता तिच्यामागील श्रद्धा समजून घेण्याचा संदेश या कथेतून दिला जातो. अनंत व्रत हे भगवान विष्णूच्या अनंत रूपाला समर्पित असल्याने भक्त या दिवशी सुख-समृद्धी आणि कुटुंबाच्या कल्याणासाठी प्रार्थना करतात.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
