फोटो सौजन्य- pinterest
“ज्ञानोबा-तुकाराम” या अखंड जयघोषाने दुमदुमणारे महाराष्ट्र, टाळ-मृदुंगाच्या निनादात, हरिनामाच्या गजरात आणि लाखो वारकऱ्यांच्या भक्तिमय पावलांनी सजणारी आषाढी वारी ही केवळ धार्मिक यात्रा नसून महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक, सामाजिक आणि आध्यात्मिक परंपरेचे जिवंत प्रतीक आहे. शेकडो वर्षांपासून अखंडपणे सुरू असलेली ही परंपरा भक्ती, समता, शिस्त, सेवा आणि मानवतेचा संदेश देत आली आहे.
आषाढी एकादशीच्या दिवशी पंढरपूर येथे भगवान विठ्ठलाच्या दर्शनासाठी महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यातून लाखो वारकरी पायी चालत येतात. या प्रवासात केवळ देवदर्शन नसते, तर आत्मशुद्धी, समाजप्रबोधन आणि सामूहिक जीवनमूल्यांचा अनोखा अनुभव असतो.
वारकरी संप्रदायाची परंपरा संतांच्या काळापासून अधिक दृढ झाली. भक्त पुंडलिकाच्या भक्तीमुळे भगवान श्रीविठ्ठल पंढरपूरात विटेवर उभे राहिले, अशी श्रद्धा आहे. याच विठ्ठलाच्या दर्शनासाठी आषाढी आणि कार्तिकी एकादशीला वारी करण्याची परंपरा निर्माण झाली. संत ज्ञानेश्वर महाराज, संत नामदेव, संत एकनाथ, संत तुकाराम महाराज, संत सावता माळी, संत चोखामेळा, संत जनाबाई, संत नरहरी सोनार, संत सेना महाराज, संत गोरा कुंभार, संत कान्होपात्रा अशा अनेक संतांनी वारकरी संप्रदायाला भक्तीची दिशा दिली. त्यांच्या अभंगांमधून “नामस्मरण, समता आणि सेवा” हा संदेश जनमानसात पोहोचला.
वारीची परंपरा अत्यंत प्राचीन असली तरी तिला संघटित स्वरूप संतांच्या काळात प्राप्त झाले. संत ज्ञानेश्वर महाराज आणि संत तुकाराम महाराज यांच्या पादुकांच्या पालखी सोहळ्यामुळे वारीला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले.
इ.स. १७व्या शतकाच्या उत्तरार्धात संत तुकाराम महाराजांच्या वंशजांनी आणि पुढे इ.स. १८३२ ( नेटवर बघ) मध्ये हैबतबाबा आरफळकर यांनी पालखी सोहळ्याला शिस्तबद्ध आणि नियोजनबद्ध स्वरूप दिले. दिंड्यांची मांडणी, पालखीचा मार्ग, मुक्काम, ध्वज, रथ, अश्व, वादन आणि व्यवस्थापन यांची सुबक रचना त्यांनी केली. आजची आधुनिक पालखी परंपरा मोठ्या प्रमाणात त्यांच्या कार्याचा परिणाम मानली जाते.
आळंदी येथून संत ज्ञानेश्वर महाराजांची पालखी आणि देहू येथून संत तुकाराम महाराजांची पालखी प्रस्थान करून अनेक गावांमधून प्रवास करत आषाढी एकादशीला पंढरपूरात पोहोचते.
“वारी” म्हणजे देवाच्या दर्शनासाठी नियमितपणे, भक्तिभावाने आणि पायी केलेला प्रवास. वारकऱ्यांसाठी वारी ही केवळ यात्रा नसून जीवन जगण्याची पद्धत आहे. वारकरी गळ्यात तुळशीची माळ धारण करतात, कपाळावर गंध लावतात, हातात टाळ घेतात आणि मुखी अखंड “राम कृष्ण हरी” किंवा “ज्ञानोबा-तुकाराम”चा जप करतात. प्रत्येक वारकरी स्वतःला विठ्ठलाचा सेवक मानतो.
आषाढी वारीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे तिची अद्भुत शिस्त. लाखो लोक सहभागी असूनही संपूर्ण वारी अत्यंत नियोजनबद्ध पद्धतीने पार पडते. प्रत्येक दिंडीचा क्रम निश्चित असतो. कोणत्या दिंडीने कुठे चालायचे, कुठे थांबायचे, मुक्काम कोठे करायचा, भोजनाची व्यवस्था कशी असावी, कीर्तन आणि भजनाची वेळ कोणती, हे सर्व पूर्वनियोजित असते. पालखीच्या पुढे मानाचे अश्व, ध्वज, चोपदार आणि विविध सेवक चालतात. चोपदारांचा चोप वर उचलला की हजारो वारकरी क्षणात शांत होतात. एवढ्या मोठ्या जनसमुदायातही ही शिस्त पाहून अनेकजण आश्चर्यचकित होतात.
वारीतील प्रत्येक गटाला “दिंडी” म्हणतात. प्रत्येक दिंडीचा स्वतःचा ध्वज, प्रमुख, भजनी मंडळ आणि सेवा व्यवस्था असते.
दिंडीतील सर्वजण एकत्र चालतात, एकत्र जेवतात, एकत्र भजन करतात आणि एकमेकांची सेवा करतात. श्रीमंत-गरीब, स्त्री-पुरुष, जात-पात, शिक्षित-अशिक्षित असा कोणताही भेद येथे मानला जात नाही.
वारी म्हणजे सेवा. अनेक स्वयंसेवक वारकऱ्यांना मोफत अन्न, पाणी, वैद्यकीय सेवा, औषधे, निवारा आणि इतर आवश्यक सुविधा उपलब्ध करून देतात. अन्नदान, जलदान आणि निःस्वार्थ सेवा ही वारकरी परंपरेची मोठी ओळख आहे. “सेवा हीच ईश्वरसेवा” हा विचार प्रत्येक वारकऱ्याच्या आचरणातून दिसून येतो.
वारीमध्ये कोणालाही मोठे किंवा लहान मानले जात नाही. सर्वजण “माऊली” या संबोधनाने एकमेकांना हाक मारतात. हा शब्द प्रेम, आदर आणि समानतेचे प्रतीक आहे.
अलिकडच्या काळात वारीत स्वच्छता, प्लास्टिकमुक्त उपक्रम, वृक्षसंवर्धन आणि पर्यावरण संरक्षणाबाबतही जनजागृती केली जाते. अनेक दिंड्या स्वच्छतेचा संदेश देत मार्गक्रमण करतात.
आजच्या तंत्रज्ञानाच्या युगातही वारीचे महत्त्व कमी झालेले नाही. उलट दरवर्षी लाखो भाविक या सोहळ्यात सहभागी होतात. शासन, स्थानिक प्रशासन, स्वयंसेवी संस्था, आरोग्य विभाग, पोलीस आणि हजारो स्वयंसेवक यांच्या सहकार्याने एवढा मोठा सोहळा यशस्वीपणे पार पडतो.
आषाढी वारी ही महाराष्ट्राच्या आध्यात्मिक परंपरेचा आत्मा आहे. या वारीत भक्ती आहे, शिस्त आहे, सेवा आहे, समता आहे आणि संस्कृती आहे. शेकडो वर्षांपासून अखंड सुरू असलेल्या या परंपरेने समाजाला प्रेम, बंधुभाव, निःस्वार्थ सेवा आणि ईश्वरभक्तीचा मार्ग दाखवला आहे.
पंढरीची वाट चालताना वारकरी केवळ पंढरपूर गाठत नाही, तर स्वतःच्या अंतःकरणातील विठ्ठलाला भेटण्याचा प्रयत्न करतो. म्हणूनच वारी ही केवळ पायी चालण्याची यात्रा नसून आत्मशुद्धी, भक्ती आणि मानवतेचा अविस्मरणीय उत्सव आहे. “ज्ञानोबा-तुकाराम” या जयघोषात आजही महाराष्ट्राची भक्तीपरंपरा, संतांचा वारसा आणि विठ्ठलावरील अखंड प्रेम जिवंत आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: आषाढी वारी ही आषाढी एकादशीच्या निमित्ताने लाखो वारकरी पायी पंढरपूरला जाऊन भगवान विठ्ठल-रुक्मिणीचे दर्शन घेण्याची शेकडो वर्षांची भक्तीपरंपरा आहे.
Ans: भक्त पुंडलिकाच्या भक्तीमुळे भगवान विठ्ठल पंढरपूरात विटेवर उभे राहिले, अशी श्रद्धा आहे. त्यानंतर आषाढी आणि कार्तिकी एकादशीला वारी करण्याची परंपरा सुरू झाली.
Ans: भक्ती, शिस्त, समता, सेवा, हरिनाम संकीर्तन, पालखी सोहळा आणि लाखो वारकऱ्यांचा सामूहिक सहभाग ही वारीची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत.
.png "Videos"){kind=small}
