गुरुवार, 9 जुलै 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
आषाढी वारीचे मुख्य आकर्षण असलेल्या संतश्रेष्ठ ज्ञानेश्वर माऊलींच्या पालखी सोहळ्याचे बुधवार, ८ जुलै रोजी पुणे जिल्ह्यातील आळंदी येथील श्री ज्ञानेश्वर महाराजांच्या संजीवन समाधी मंदिरातून भक्तिमय वातावरणात प्रस्थान झाले. “ज्ञानोबा-तुकाराम”च्या अखंड जयघोषात हजारो वारकरी, दिंड्या, टाळ-मृदुंगाच्या गजरात आणि भगव्या पताकांच्या साक्षीने माऊलींच्या पादुका पंढरपूरच्या दिशेने मार्गस्थ झाल्या.
संत ज्ञानेश्वर महाराजांनी इ.स. १२९६ मध्ये आळंदी येथे संजीवन समाधी घेतली. त्यांच्या पादुकांची पालखी पंढरपूरला नेण्याची सुव्यवस्थित परंपरा सुमारे 200 वर्षांपूर्वी ह.भ.प. हैबतबाबा आरफळकर यांनी 19 व्या शतकाच्या पूर्वार्धात सुरू केली. त्यानंतर ही परंपरा अखंड सुरू असून आज ती महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक अस्मितेचे प्रतीक बनली आहे.
संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या वारीला 700 हून अधिक वर्षांची आध्यात्मिक परंपरा लाभली आहे. पालखीची संघटित परंपरा सुमारे दोन शतकांपासून सुरू आहे, तर संत ज्ञानेश्वरांच्या पंढरपूर वारीची परंपरा सातशे वर्षांहून अधिक काळ अखंड सुरू असल्याचे मानले जाते.
यंदा माऊलींची पालखी पुढील प्रमुख मुक्कामांद्वारे पंढरपूरकडे मार्गक्रमण करणार आहे.
आळंदी, पुणे, सासवड, जेजुरी, वाल्हे, लोणंद, तरडगाव, फलटण, बरड, नातेपुते, माळशिरस, वेळापूर, वाखरी, पंढरपूर.
२४ जुलै रोजी पालखी वाखरीमार्गे पंढरपुरात दाखल होईल आणि २५ जुलै रोजी आषाढी एकादशीला लाखो वारकरी विठ्ठल-रुक्मिणीचे दर्शन घेतील.
आषाढी एकादशीचे दर्शन आणि गोपाळकाला सोहळ्यानंतर माऊलींची पालखी परतीच्या प्रवासाला सुरुवात करते. पंढरपूरहून निघालेली पालखी पारंपरिक मार्गाने विविध मुक्काम करत पुन्हा आळंदीकडे प्रस्थान करते. यंदाच्या नियोजनानुसार सुमारे ३३ दिवसांचा संपूर्ण प्रवास पूर्ण करून ८ ऑगस्ट रोजी पालखी पुन्हा आळंदीतील संजीवन समाधी मंदिरात परतणार आहे.
ज्ञानेश्वर माऊलींची पालखी ही केवळ धार्मिक यात्रा नसून समता, सेवा, शिस्त, त्याग आणि नामभक्तीची चालती-बोलती विद्यापीठ आहे. जाती-पाती, श्रीमंत-गरीब, स्त्री-पुरुष असा कोणताही भेद न मानता लाखो वारकरी “माऊली”च्या चरणी एकरूप होतात. म्हणूनच आषाढी वारी ही महाराष्ट्राच्या संतपरंपरेचा जिवंत वारसा आणि भारतीय भक्ती संस्कृतीचे अद्वितीय प्रतीक मानली जाते.
संत ज्ञानेश्वर महाराज पालखी सोहळ्यामध्ये सोहळ्यातले एक महत्वाचे आकर्षण म्हणजे रिंगण सोहळा. हा कार्यक्रम पालखीत सहभागी वारकऱ्यांबरोबरच स्थानिक लोकांचा आणि माध्यमांच्या आकर्षणाचा विषय असतो. रिंगण म्हणजे एक प्रकारचा खेळ म्हणता येईल. रिंगणचा शब्दशः अर्थ म्हणजे वर्तुळ. रिंगण म्हणजे म्हणजे पालखी भोवती गोल फिरणे. रिंगणचे ठिकाण म्हणजे मोठे मैदान. प्रत्येक पालखी सोहळ्याची रिंगणाची ठिकाणे ठरलेली आहेत. रिंगणासाठी पालखी सोहळ्यातील भाविकांच्या संख्येनुसार मोकळी जागा लागते. काही सोहळ्यांमध्ये सहभागी वारकऱ्यांच्या वाढत्या संख्येनुसार रिंगणाची जागा बदलण्यात आली आहे. पालखी सोहळा वाटचाल करत रिंगणाच्या ठिकाणी पोहोचतो तेव्हा आधी चोपदार रिंगण लावतात. यामध्ये मध्यभागी पालखी, पालखीच्या सभोवती पताकाधारी वारकरी आणि दिंड्या, त्याभोवती रिंगणासाठी मोकळी जागा आणि पुन्हा त्याभोवती दिंड्या व रिंगण बघायला आलेले भाविक उभे राहतात. रिंगण लावणे हे कौशल्याचे काम आहे. चोपदारांचे कौशल्य व वारकऱ्यांची शिस्त याठिकाणी दिसून येते. रिंगण हे २ प्रकारचे होते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: रिंगण सोहळा हा संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या पालखी सोहळ्यातील अत्यंत महत्त्वाचा धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम आहे. यात पालखीभोवती ठरावीक पद्धतीने रिंगण भरवले जाते.
Ans: संत ज्ञानेश्वर महाराजांची पालखी आळंदी येथील संजीवन समाधी मंदिरातून पंढरपूरकडे प्रस्थान करते.
Ans: लाखो वारकरी, दिंड्या, टाळ-मृदुंग वादक, फडकरी आणि विविध भागांतील भाविक या सोहळ्यात सहभागी होतात.
