रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- फेसबुक
यंदा आज म्हणजे 28 ऑक्टोबर रोजी येणारी गोवत्स द्वादशी, काही प्रदेशांमध्ये, विशेषत: महाराष्ट्रात, जेथे “वसु बारस” म्हणून ओळखली जाते, दिवाळी हंगामाची सुरुवात होते. हा शुभ दिवस गाई आणि त्यांच्या वासरांच्या पूजेसाठी समर्पित आहे, त्यांना समृद्धी आणि पोषणाचे प्रतीक म्हणून सन्मानित करतो. धनत्रयोदशीच्या एक दिवस आधी साजरी होणारी गोवत्स द्वादशी, मानवी जीवनात गाईंच्या पालनपोषणाच्या भूमिकेबद्दल कृतज्ञतेवर भर देऊन, खोल सांस्कृतिक महत्त्व आहे.
गोवत्स द्वादशी ही हिंदू श्रद्धांमध्ये मूळ आहे, जिथे गाई, विशेषत: दैवी गाय नंदिनी, समृद्धी, दयाळूपणा आणि उदरनिर्वाहाचा स्रोत मानली जाते. हा दिवस नंदिनी व्रत म्हणूनही ओळखला जातो, ज्याचे नाव हिंदू पौराणिक कथांमध्ये दैवी आशीर्वाद आणि विपुलतेशी संबंधित असलेल्या नंदिनीच्या नावावर आहे. या दिवशी गाईंची पूजा करणे हे त्यांच्याकडून आणलेल्या कृषी संपत्तीचे प्रतीक आहे, जे समाजाच्या कल्याणासाठी आवश्यक मानले जाते. भक्त गाईंची पूजा करतात, त्यांना कुटुंब आणि समुदायासाठी जीवन, आरोग्य आणि समृद्धीचे स्त्रोत मानतात.
महाराष्ट्रात, हा दिवस विशेषतः वसु बारस म्हणून साजरा केला जातो, जो दिवाळीच्या सणाची अधिकृत सुरुवात आहे. अनेक लोकांसाठी, गोवत्स द्वादशी हा पृथ्वी माता आणि मानवी जीवन टिकवून ठेवणाऱ्या प्राण्यांबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस आहे.
हेदेखील वाचा- धनत्रयशोदशीच्या दिवशी ही पांढरी वस्तू करा खरेदी, गरिबी होईल दूर
ज्यांना गोवत्स द्वादशी पारंपरिक विधींनी साजरी करायची आहे त्यांच्यासाठी द्रिक पंचांगानुसार दिवसाच्या शुभ मुहूर्त खालीलप्रमाणे आहेत.
वसुबारस तारीख- सोमवार, 28 ऑक्टोबर
प्रदोषकाळ मुहूर्त : संध्याकाळी 5.47 ते रात्री 8.21
कालावधी: 2 तास, 35 मिनिटे
द्वादशी तिथी प्रारंभ: 28 ऑक्टोबर सकाळी 7:50 पासून
द्वादशी तारीख संपेल: 29 ऑक्टोबर सकाळी 10:31 वाजता
गाईंची पूजा करण्यासाठी आणि उपवासाच्या परंपरांचे पालन करण्यासाठी हा एक आदर्श काळ आहे.
हेदेखील वाचा- महाभारतात गंगाने आपल्या 7 मुलांना का मारले?
गोवत्स द्वादशी कशी साजरी करावी?
गोवत्स द्वादशी अनोखे विधी करून आणि गाईंना नैवेद्य देऊन कृतज्ञता आणि आदराने साजरी केली जाते. हा दिवस साजरा करण्याच्या काही पारंपरिक पद्धती आहेत:
या दिवशी भाविक गाई आणि वासरांना आंघोळ घालतात आणि त्यांना तिलक, फुले आणि रंगीबेरंगी सजावटीच्या वस्तूंनी सजवतात. काही भागात, उत्सव आणि आदराचे प्रतीक म्हणून गायींना नवीन कपडे किंवा चमकदार रंगाचे कपडे देखील घातले जातात. प्रार्थनेनंतर गायींना रोटी किंवा गव्हाचे पदार्थ जसे गोड पदार्थ खायला दिले जातात.
नंदिनी व्रतामध्ये गहू आणि दुधापासून बनवलेल्या वस्तू दिवसभर खात नाहीत. भक्त संपूर्ण दिवस प्रार्थना आणि कृतज्ञतेसाठी समर्पित करतात, वैयक्तिक इच्छा कमी करण्यावर लक्ष केंद्रित करतात आणि निसर्गाच्या भेटवस्तूंबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करतात.
महाराष्ट्रात वसु बारस हा दिवाळीचा पहिला दिवस म्हणून साजरा केला जातो. लोक दिवे लावून, घरे सजवून आणि आगामी दिवाळी सणाची तयारी करून तो साजरा करतात. काही समुदाय विशेष लोकनृत्य देखील करतात, पारंपरिक गाणी गातात आणि कुटुंबातील सदस्यांना प्रार्थनेत सामील होण्यासाठी आमंत्रित करतात.
गोवत्स द्वादशीशी संबंधित उपवासाच्या विधींचा सन्मान करण्यासाठी, कुटुंबे दूध आणि गव्हाशिवाय साधे जेवण तयार करतात. अध्यात्माचा एक भाग म्हणून शाकाहारी, सहज पचण्याजोगे अन्नावर लक्ष केंद्रित करण्याचा हा दिवस आहे.
अनेक समुदाय सामूहिकपणे गायी आणि वासरांची पूजा करण्यासाठी समारंभ आयोजित करतात, तर काही व्यक्ती गाय आश्रयस्थान आणि पशु कल्याण संस्थांना अन्न, धान्य आणि इतर आवश्यक वस्तू दान करतात.
गोवत्स द्वादशी ही निसर्गाशी जोडण्याची, मानवी जीवन टिकवून ठेवण्यासाठी प्राण्यांची भूमिका स्वीकारण्याची आणि कृतज्ञतेने भरलेल्या अंतःकरणाने दिवाळीची सुरुवात करण्याची वेळ देते. प्रार्थना आणि सामुदायिक क्रियाकलापांद्वारे, संपूर्ण भारतातील लोक गायीचे महत्त्व मानतात आणि दिवाळीच्या हंगामात स्तुती आणि आदराने प्रवेश करतात.
