गुरुवार, 12 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
दिवाळीच्या धामधुमीत, घाईगडबडीत किंवा नकळतपणे पूजेमध्ये काही चुका (मंत्रांचे चुकीचे उच्चारण, पूजेच्या साहित्यात कमतरता, अनावधानाने झालेला अनादर किंवा तिथी-वेळेची गल्लत) होणे स्वाभाविक आहे. हिंदू धर्मशास्त्रानुसार, ईश्वराची आराधना करताना भाव महत्त्वाचा असतो. तरीही, मनाच्या शांततेसाठी आणि पूजेतील चुकांमुळे लागणाऱ्या दोषांच्या किंवा पापांच्या क्षालनासाठी शास्त्रात ‘प्रायश्चित्त’ आणि विशिष्ट स्तोत्रांच्या पठणाचा मार्ग सांगितला आहे. दिवाळीच्या विविध दिवशी झालेल्या चुकांचे क्षालन कसे करावे आणि कोणती स्तोत्रे म्हणावीत, याबद्दल सविस्तर माहिती घेऊयात.
कोणत्याही पूजेच्या शेवटी, मग ती धनत्रयोदशीची असो वा लक्ष्मी पूजनाची, ‘अपराधक्षमापन स्तोत्र’ किंवा खालील क्षमा प्रार्थना मंत्र म्हणणे अनिवार्य मानले जाते. याने सर्व प्रकारच्या ज्ञात-अज्ञात चुकांचे क्षालन होते:
“आवाहनं न जानामि न जानामि विसर्जनम्।
पूजां चैव न जानामि क्षमस्व परमेश्वर॥
मन्त्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं जनार्दन।
यत्पूजितं मया देव परिपूर्णं तदस्तु मे॥”
(अर्थ: हे देवा, मला तुमचे आवाहन (बोलवणे) कसे करावे हे माहित नाही, विसर्जन कसे करावे हे माहित नाही आणि पूजा करण्याची योग्य पद्धतही माहित नाही. मला क्षमा करा. मी मंत्र, क्रिया आणि भक्तीने हीन आहे, तरीही मी जी काही पूजा केली आहे, ती तुम्ही परिपूर्ण मानून स्वीकारावी.)
गाई-वासराची पूजा करताना रागवणे, त्यांना योग्य नैवेद्य न देणे किंवा त्यांचा अनावधानाने अपमान होणे. याचे पाप क्षालन करण्यासाठी जेव्हा शक्य असेल तेव्हा गाईला चारा, गूळ-कपाशी किंवा पुरणपोळी खाऊ घालावी. तिच्या पाठीवरून हात फिरवून आशीर्वाद घ्यावा. तसेच कामधेनु स्तोत्र किंवा गोसूक्त.
यमराजासाठी लावलेला दिवा दक्षिण दिशेला न ठेवणे, धन्वंतरी पूजनात औषधी किंवा शुद्धतेचा अभाव असणे, किंवा धन-दागिन्यांचा चुकीचा अहंकार बाळगणे.. याविषयी पाप क्षालन करण्यासाठी गरिबांना किंवा गरजूंना तांबे, पितळ किंवा अन्नाचे दान करावे. अनावधानाने झालेल्या चुकांबद्दल यमराजाकडे अकाली मृत्यू टळण्यासाठी प्रार्थना करावी. तसेच धन्वंतरी स्तोत्र आणि यम सूक्त (किंवा यमराजाचा ‘ॐ यमाय नमः’ हा मंत्र १०८ वेळा जपावा).
सर्वात मोठी भीती लक्ष्मी पूजनात अक्षम्य चूक होण्याची असते (उदा. लक्ष्मीची मूर्ती किंवा तसबीर चुकीच्या दिशेला असणे, पूजेच्या वेळी घरात वाद होणे, किंवा मंत्रांचे चुकीचे पठण). याचे पाप क्षालन करण्यासाठी लक्ष्मी माता ही चंचल असली तरी ती अत्यंत दयाळू आणि कनवाळू आहे. पूजेनंतर पांढऱ्या वस्तू (दूध, तांदूळ, साखर) किंवा खीर गरजू स्त्रियांना दान करावी. तर श्री सूक्त (Rigvedic Shri Suktam): लक्ष्मी पूजनातील सर्व दोषांचे निवारण करण्यासाठी हे सर्वात प्रभावी आहे. तसेच महालक्ष्मी अष्टकम्: “नमस्तेऽस्तु महामाये…” हे स्तोत्र भक्तीभावाने म्हणावे.
या दिवशी राजा बळीच्या पूजनात कमतरता राहणे, किंवा पाडव्याच्या दिवशी पती-पत्नीमध्ये मतभेद, वाद किंवा मोठ्यांचा अनादर होणे. याचे पाप क्षालन करतात घरात शांतता ठेवावी. घरातील जिवंत व्यक्ती (पती, पत्नी, माता-पिता) हेच देवाचे रूप मानले जातात, त्यामुळे त्यांची माफी मागून त्यांना ओवाळावे व आशीर्वाद घ्यावा. यासाठी विष्णु सहस्रनाम (कारण राजा बळी हा विष्णूचा परम भक्त होता आणि वामन अवतार विष्णूचाच होता) किंवा नारायण कवच स्त्रोत पठण करावे.
जर तुम्हाला वाटत असेल की दिवाळीच्या पाचही दिवसांत तुमच्याकडून खूप चुका झाल्या आहेत, तर
गायत्री मंत्राचा जप: पूजेच्या समाप्तीनंतर किंवा दुसऱ्या दिवशी सकाळी आसनस्थ होऊन १०८ वेळा गायत्री मंत्राचा जप करावा. गायत्री मंत्र हा सर्व मंत्रांमधील श्रेष्ठ मंत्र असून तो पूजेतील वाचिक (बोलण्यातील) आणि मानसिक दोष दूर करतो.
पूजेमध्ये काही कमी-जास्त झाले असल्यास कापूर जाळून आरती करावी. कापुराच्या पवित्र धुरामुळे वातावरणातील नकारात्मकता आणि पूजेतील वास्तू दोष नष्ट होतात.
शास्त्रात सांगितले आहे की, “दानासारखे दुसरे प्रायश्चित्त नाही.” दिवाळी संपल्यानंतर कोणत्याही मंदिरात किंवा अनाथालयात अन्न, कपडे किंवा यथाशक्ती धन दान करावे.
देवाकडे ‘भक्ती’ महत्त्वाची असते, ‘युक्ती’ किंवा ‘तांत्रिक अचूकता’ नाही. मनात भीती किंवा अपराधीपणाची भावना ठेवू नका. “भक्तीप्रिय माधवः” – देवाला केवळ तुमची भक्ती हवी असते.
दिवाळीच्या दिवसांतील चुका मनातून काढून टाकण्यासाठी रोज रात्री झोपण्यापूर्वी किंवा सकाळी देव्हाऱ्यासमोर हात जोडून फक्त ‘देवी अपराध क्षमापन स्तोत्र’ किंवा ‘शिव अपराध क्षमापन स्तोत्र’ ऐकावे किंवा म्हणावे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: पूजेदरम्यान नकळत चूक झाल्यास मनापासून देवाची क्षमा मागावी आणि क्षमा प्रार्थना मंत्र म्हणावा.
Ans: धार्मिक मान्यतेनुसार देवी अपराध क्षमापन स्तोत्र, शिव अपराध क्षमापन स्तोत्र किंवा महालक्ष्मी अष्टकाचे पठण करू शकता.
Ans: चूक लक्षात आल्यावर देवाची क्षमा मागून प्रार्थना करू शकता. यासाठी विशिष्ट दिवसाची वाट पाहण्याची गरज नाही.
