शनिवार, 7 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- gemini
दिवाळीत, विशेषतः नरक चतुर्दशीच्या दिवशी पहाटे अभ्यंगस्नान करताना अंगाला उटणे लावण्याला आपल्या संस्कृतीत प्रचंड महत्त्व आहे. उटणे लावण्यामागे धार्मिक, आध्यात्मिक आणि वैज्ञानिक (आयुर्वेदिक) अशी तीन प्रमुख कारणे आहेत.
या परंपरेची सुरुवात पौराणिक काळात नरकासूर वधाच्या कथेपासून झाली असे मानले जाते.. श्रीमद्भागवत पुराणानुसार प्राग्ज्योतिषपूरचा क्रूर राजा नरकासूर याने देव आणि मानवांना त्रास दिला होता आणि १६ हजार स्त्रियांना कैद केले होते. कार्तिक कृष्ण चतुर्दशीला भगवान श्रीकृष्ण आणि सत्यभामा यांनी नरकासुराचा वध केला आणि जगाला त्याच्या त्रासातून मुक्त केले.
नरकासुराचा वध केल्यानंतर, श्रीकृष्णाच्या अंगावरील रक्ताचे डाग आणि युद्धाचा थकवा दूर करण्यासाठी त्यांच्या शरीराला सुगंधी तेल आणि उटणे (उबटन) लावून मंगल स्नान घालण्यात आले. हा विजय साजरा करण्यासाठी आणि नरकासुराच्या त्रासातून मुक्त झाल्याच्या आनंदात प्रजेने दिवे लावले. हा विजय आणि भगवान श्रीकृष्णाचे ते मंगल स्नान म्हणजेच अभ्यंगस्नान. तेव्हापासून असुरी प्रवृत्तींचा नाश आणि स्वतःमधील नकारात्मकता (अज्ञान, आळस) धुवून काढण्याचे प्रतीक म्हणून ही परंपरा सुरू झाली.
धर्मशास्त्रानुसार, उटणे हे सात्त्विक आणि रजोगुणी वनौषधींपासून बनवले जाते. ते शरीराला लावल्याने मानवी शरीराची ब्रह्मांडातून सात्त्विक लहरी आणि चैतन्यकण ग्रहण करण्याची क्षमता वाढते. शरीराला तेल आणि उटणे घासून आंघोळ केल्याने शरीराभोवती असलेले त्रासदायक स्पंदने दूर होण्यास मदत होते, अशी आध्यात्मिक समजूत आहे.
दिवाळी हा सण शरद ऋतू संपून हेमंत ऋतू (थंडीच्या दिवसांची) सुरुवात होत असताना येतो. या ऋतू बदलाचा शरीरावर मोठा परिणाम होतो. थंडीच्या दिवसांत हवा कोरडी होते, ज्यामुळे त्वचा रुक्ष आणि निस्तेज पडते. त्यामुळे त्वचेचे रक्षण करण्यासाठी
उटण्यामध्ये हळद, चंदन, नागरमोथा, कचोरा, वाळा आणि कापूर यांसारख्या नैसर्गिक व औषधी वनस्पती असतात. हे घटक त्वचेची आर्द्रता आणि स्निग्धता टिकवून ठेवतात.
उटणे लावण्यापूर्वी अंगाला कोमट तीळ तेल लावले जाते (ज्याला अभ्यंग म्हणतात). त्यानंतर उटणे लावून हलक्या हाताने मसाज केल्याने शरीरातील रक्ताभिसरण (Blood Circulation) सुधारते, ज्यामुळे शरीरातील थकवा दूर होऊन नवीन ऊर्जा मिळते.
उटणे हे प्राचीन काळापासून वापरले जाणारे नैसर्गिक सौंदर्यप्रसाधन आहे. ते त्वचेवरील मृत पेशी (Dead Skin) आणि साचलेली धूळ काढून त्वचा स्वच्छ व चमकदार बनवते. उटणे लावणे म्हणजे केवळ दिवाळीची हौस नसून, ती ऋतू बदलाच्या काळात आरोग्य राखण्यासाठी आणि मनातील नकारात्मकता दूर सारण्यासाठी पूर्वजांनी सुरू केलेली एक शास्त्रोक्त जीवनशैली आहे
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: धार्मिक मान्यतेनुसार उटणे लावणे हे शरीर आणि मन शुद्ध करण्याचे प्रतीक मानले जाते. तसेच त्वचेची स्वच्छता आणि निगा राखण्यासाठीही त्याचा वापर केला जातो.
Ans: पौराणिक कथेनुसार नरकासुराचा वध केल्यानंतर भगवान श्रीकृष्णाला सुगंधी तेल आणि उटणे लावून मंगलस्नान घालण्यात आले. या कथेशी अभ्यंगस्नानाची परंपरा जोडली जाते.
Ans: अभ्यंगस्नानात कोमट तेलाने शरीराला मसाज करण्याची परंपरा आहे. यामुळे त्वचेचा कोरडेपणा कमी होण्यास आणि शरीराला आराम मिळण्यास मदत होऊ शकते.
