शनिवार, 31 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
गणपती बाप्पाच्या पूजेत दुर्वा, लाल जास्वंद आणि विविध फुले अर्पण केली जातात. मात्र अनेक ठिकाणी गणपतीला तुळशीची पाने वाहिली जात नाहीत. यामागे एक रंजक पौराणिक कथा सांगितली जाते. गणपती आणि देवी तुळशीशी संबंधित या कथेमागे नेमकं काय आहे, जाणून घेऊया.
धार्मिक कथेनुसार, एकदा गणपती नदीकिनारी ध्यान करत बसले असता त्याचवेळी तुळशी देवी तिथून जात होती. गणपतीचे रूप आणि तेज पाहून त्या त्यांच्याकडे आकर्षित झाल्या आणि त्यांनी गणपतीसमोर विवाहाची इच्छा व्यक्त केली.
कथेनुसार, तुळशी देवीने गणपतीला आपल्याशी विवाह करण्याची इच्छा सांगितली. मात्र गणपतीने त्यास नकार दिला. त्यांनी आपण ब्रह्मचर्याचे पालन करत असल्याचे सांगून विवाहास नकार दिला. गणपतीने विवाहास नकार दिल्यामुळे तुळशी देवी नाराज झाल्या. रागाच्या भरात त्यांनी गणपतीला विवाह होण्याचा शाप दिला, अशी पौराणिक कथा आहे.
तुळशी देवीच्या शापामुळे गणपतीही रुष्ट झाले. त्यांनी तुळशीला असुराशी विवाह करण्याचा शाप दिला, अशी कथा सांगितली जाते. आपल्या चुकीची जाणीव झाल्यानंतर तुळशी देवीने गणपतीची क्षमा मागितली. तुळशी देवीच्या विनंतीनंतर गणपतीने त्यांना आशीर्वाद दिला. मात्र आपल्या पूजेत तुळशीचा स्वीकार केला जाणार नाही, असे त्यांनी सांगितल्याचे या कथेत नमूद केले जाते. याच पौराणिक कथेमुळे गणपतीच्या पूजेत तुळशीची पाने सामान्यतः अर्पण केली जात नाहीत, अशी धार्मिक मान्यता आहे. मात्र तुळशीला इतर देवतांच्या पूजेत अत्यंत पवित्र आणि महत्त्वाचे स्थान आहे.
हिंदू धार्मिक परंपरेत तुळशीला पवित्र वनस्पती मानले जाते. विशेषतः भगवान विष्णू आणि श्रीकृष्णाच्या पूजेत तुळशीपत्राला विशेष महत्त्व आहे. त्यामुळे तुळशीचे महत्त्व कमी नसून गणपतीच्या पूजेशी संबंधित परंपरा वेगळी आहे, असे मानले जाते.
काही धार्मिक ग्रंथ आणि परंपरांमध्ये गणपतीला तुळस अर्पण करण्याचा उल्लेख आढळतो, त्यामुळे ‘गणपतीला तुळस कधीच वाहू नये’ हा नियम सर्व परंपरांमध्ये एकसारखा नाही. कुटुंबाची परंपरा, संप्रदाय आणि स्थानिक पूजाविधीनुसार प्रथा बदलू शकते.
गणपतीच्या पूजेत दुर्वा आणि लाल जास्वंदाला विशेष महत्त्व दिले जाते. यासोबत उपलब्धतेनुसार इतर सुगंधी आणि सात्त्विक फुलेही भक्तिभावाने अर्पण केली जातात.
गणपतीच्या पूजेत तुळस न वाहण्यामागे गणपती आणि तुळशी देवीची ही पौराणिक कथा सांगितली जाते. मात्र ही धार्मिक मान्यता आणि पौराणिक आख्यायिका आहे; सर्व कुटुंबांमध्ये किंवा परंपरांमध्ये पूजेचे नियम समान असतीलच असे नाही. श्रद्धा आणि भक्तिभावाला पूजेत विशेष महत्त्व दिले जाते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
