शुक्रवार, 11 सप्टेंबर 2026
फोटो सौजन्य- गुगल
जळगाव जिल्ह्यातील यावळ तालुक्यात सातारा पर्वतरांगेच्या निसर्ग पर्वतरांगेत बसलेलं श्री मनूदेवी मंदिर हे खानदेशातील एक श्रद्धेचं महत्त्वाचं ठिकाण आहे. अनेक कुटुंबाची कुलदेवता म्हणून मनूदेवीची श्रद्धेने पूजा केली जाते. धार्मिक महत्त्वाबरोबरच डोंगर, धबधबा, हिरवाई आणि शांत वातावरण म्हणूनच हे ठिकाण निसर्गप्रेमीसाठी देखील आकर्षण आहे.
मनूदेवी मंदिर आडगाव तालुका यावल जिल्हा जळगाव परिसरात आहे. यावल चौपडा मार्गावरून आडगाव पाट्याजवळून मंदिराकडे जाता येतं. आडगाव पट्ट्यापासून मंदिर साधारण नऊ किलोमीटर अंतरावर आहे तर जळगाव शहरापासून हे मंदिर सुमारे 35 किलोमीटर अंतरावर असलेल्याची माहिती जळगाव जिल्हा प्रशासनानं दिली आहे. मंदिर सुमारे 500 मीटक उंचीवरती आहे आणि इथे जाताना काही भाग वाहनाने जाता येण्यासारखा आहे मात्र शेवटचा काही भाग हा पायी चढूनच जावा लागतो.
मनूदेवीशी संबंधित प्रसिद्ध कथा आहे ती म्हणजे देवी भागवत पुराणातील आख्यायिकेशी संबंधित. मंदिर आणि जिल्हा प्रशासनाच्या माहितीतही याचा समावेश आहे. एकदा ब्रम्हा, विष्णू आणि महेश यांच्यावरती राक्षसाच्या दासाच मोठं संकट आलं. पृथ्वीवरील जनतेलाही या संकटातून मुक्त करण्याची आवश्यकता होती. या संकटावरती उपाय शोधण्यासाठी विधेय सातपुड्याच्या पर्वत रांगांमधील एका फक्तु गुहेत गेले तेथे त्यांनी ध्यानधारणा केली. त्यांच्या तपश्चर्येतून आणि श्वासातून एक तेजस्वी शक्ती प्रकट झाली. या दिव्य तेजाचं रुपांतर एका देवीच्या रुपात झालं आणि या शक्तीला मनूदेवी म्हणून ओळखलं जाऊ लागलं. या कथेनुसार मनूदेवी म्हणजे ब्रम्हा, विष्णू, महेश यांच्या संयुक्त शक्तीचं रुप मानलं जातं.
मनूदेवीच्या आख्यायिकेत पुढे तिच्या महिषासुरा विरुद्धच्या संघर्षाची कथा येते. मनूदेवीने राक्षसी शक्तींचा नाश करण्याचा संकल्प केला तिच्या या रुपाचा संबंध पुढे अष्टभूजा देवी, नांद्रा देवी, पाटणा देवी आणि सप्तशृंगी देवी यांच्या परंपराशी जोडला जातो. म्हणजे एका आख्यायिकेनुसार देवीची शक्ती वेगवेगळ्या ठिकाणी वेगवेगळ्या रुपात प्रकट होत गेली आणि अखेरीस सप्तशृंगी पर्वतरांगामध्ये महिषासुराचा वध झाला अशी धार्मिक परंपरा सांगते. ही कथा लोकपंरपरेतील आख्यायिका आणि पौराणिक कथा म्हणून सांगितली जाते.
मनूदेवी मंदिराची प्राचीनता, अवशेष उत्खन्नात सापडलेल्या मूर्ती आणि शिल्पामधून दिसून येते. येथील माहितीनुसार या तीर्थक्षेत्राचा शोध इ.स 1251 मध्ये इंगळे घराण्याचे पूर्वज पांडू जीवन इंगळे यांनी घेतल्याचे सांगितले जाते. मंदिराच्या बांधकामाबाबात हेमांडपंथी बांधकामाचा उल्लेख आढळतो. मंदिराभोवती पूर्वी मोठी तटबंधी घातल्याचे देखील सांगितले जाते. परिसरात अनेक जुन्या विहिरी असून मंदिराचा सभामंडप आणि आवारा देखील मोठ्या आकाराचे असल्याची नोंद आहे. मनूदेवीच्या मंदिराची खासियत म्हणजे देवीचे दर्शन आणि सातपुड्याचा निसर्ग हे दोन्ही एकाच ठिकाणी अनुभवता येतात.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
