सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
पितृपक्षाची सुरुवात आज रविवार, २७ सप्टेंबरपासून झाली आहे. बऱ्याच ठिकाणी २६ सप्टेंबर रोजी पौर्णिमा श्राद्ध असते. पितृपक्षाशी संबंधित काही नियम आहेत, जे प्रत्येकाने पाळले पाहिजेत. यामुळे पूर्वज प्रसन्न होतात आणि आशीर्वाद देतात. तुमच्या लक्षात आले असेल की पितृपक्षात, लोक आपल्या पूर्वजांच्या श्राद्धाच्या दिवशी मुंडन करतात म्हणजेच केस काढतात. आपल्या मुलाच्या किंवा मुलीच्या लग्नानंतरच्या वर्षी, म्हणजेच पितृपक्षात, पूर्वजांसाठी तर्पण आणि श्राद्ध करावे की नाही, याबाबत अनेकांच्या मनात संभ्रम आहे. जाणून घेऊया लग्नानंतर तर्पण आणि श्राद्ध करण्याबाबत धर्मशास्त्रात काय सांगितले आहे ते जाणून घेऊया
ज्योतिषांच्या मते, श्राद्ध पक्षाच्या सुरुवातीला किंवा श्राद्ध पक्षादरम्यान, म्हणजेच प्रतिपदा आणि सर्वपितृ अमावस्येच्या दरम्यान, पूर्वजांसाठी डोक्याचे मुंडन करू नये. धर्मसिंधूमध्ये असे म्हटले आहे की, पितृपक्षातील श्राद्धाच्या दिवशी डोक्याचे मुंडन केल्यास तुमचे केस तुमच्या पूर्वजांच्या मुखात जातात. हे टाळण्यासाठी पितृपक्ष सुरू होण्याच्या एक दिवस आधी किंवा सर्वपितृ अमावस्येच्या दिवशी दुपारी डोक्याचे मुंडन करावे.
घरात लग्न असेल तर पितृपक्षात श्राद्ध करावे की नाही याबाबतही लोकांमध्ये संभ्रम आहे. ज्योतिषांच्या मते, यावर्षी तुमच्या मुलाचे किंवा मुलीचे लग्न झाले असले तरी, पितृपक्षात तुम्ही तुमच्या पूर्वजांसाठी तर्पण, पिंडदान, श्राद्ध इत्यादी विधी केले पाहिजेत. लग्नाचा शुभकार्याचा काळ आणि पितृकर्म यांचे धार्मिक स्वरूप वेगवेगळे आहे. त्यामुळे लग्न ठरले आहे म्हणून पूर्वजांच्या तिथीनुसार केले जाणारे श्राद्ध किंवा तर्पण थांबवावे, असा सार्वत्रिक नियम मानता येत नाही.
मात्र लग्नाची तारीख जवळ असल्यास किंवा त्याच काळात इतर धार्मिक विधी असतील, तर घरच्या पुरोहितांच्या मार्गदर्शनानुसार विधींचे नियोजन केले जाते.
जेव्हा जानवे घालणे किंवा विवाह यांसारखे शुभ प्रसंग घडतात, तेव्हा त्यापूर्वी नंदीमुख श्राद्ध केले जाते. घरात होणाऱ्या शुभ कार्यांमध्ये कोणताही अडथळा येऊ नये, हा त्यामागील उद्देश असतो. पितृपक्ष वर्षातून एकदा येतो, त्यामुळे पूर्वजांना प्रसन्न आणि संतुष्ट करणे आवश्यक असते. असे म्हटले जाते की देवदेवतांच्या पूजेतील चुका क्षम्य ठरतात, परंतु पूर्वजांचा आदर न केल्यास किंवा त्यांच्याकडे दुर्लक्ष केल्यास पितृदोष निर्माण होतो, ज्यामुळे पूर्वज क्रोधित होतात आणि परिणामी कुटुंबाला आजार, दुःख, इतर संकटे इत्यादींचा सामना करावा लागतो.
ज्यांना आपल्या पूर्वजांच्या मृत्यूची तारीख माहीत नाही, त्यांनी सर्वपितृ अमावस्येच्या दिवशी त्यांच्यासाठी तर्पण, पिंडदान, श्राद्ध इत्यादी करावे.
पितृपक्ष हा पूर्वजांची पूजा आणि त्यांना प्रसन्न करण्यासाठी समर्पित असलेला सण आहे. याबद्दल दुःखी होण्याची गरज नाही. पितृपक्ष आनंदाने साजरा करा. शास्त्रात म्हटले आहे की, “मातृ देवो भव, पितृ देवो भव।” आई आणि वडिलांसारखा दुसरा देव नाही. त्यांच्या आशीर्वादाने सर्व सुख मिळते. पितृपक्षात दररोज त्यांची प्रार्थना करा आणि शुभ मुहूर्तावर पिंडदान करा. अन्न आणि वस्त्र दान करा.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
