फोटो सौजन्य- chatgpt
संत तुकाराम महाराजांचा पालखी प्रस्थान सोहळा दरवर्षी आषाढ शुद्ध एकादशीच्या निमित्ताने आयोजित केला जातो. या ३४१ व्या पालखी सोहळ्याचे प्रस्थान ७ जुलै रोजी श्री क्षेत्र देहू येथून झाले आहे. पालखी विविध गावांतून मार्गस्थ होऊन २४ जुलै रोजी पंढरपूर मुक्कामी दाखल होईल. आषाढी एकादशीच्या मुख्य सोहळ्यानंतर २९ जुलै रोजी पालखी पंढरपूरवरून परतीच्या प्रवासाला निघेल.
“ज्ञानबा-तुकाराम!” या जयघोषाने महाराष्ट्रातील वातावरण दुमदुमू लागले की प्रत्येकाच्या मनात आषाढी वारीची ओढ निर्माण होते. पावसाच्या सरी, भगव्या पताका, टाळ-मृदंगाचा गजर, मुखी हरिनाम आणि डोळ्यांत विठ्ठलदर्शनाची आस अशा दिव्य वातावरणात लाखो वारकरी पंढरपूरच्या दिशेने प्रस्थान करतात. ही केवळ यात्रा नसून महाराष्ट्राच्या अध्यात्म, संस्कृती, समता आणि भक्तीचा अविस्मरणीय सोहळा आहे. याच आषाढी वारीतील सर्वात महत्त्वाचा आणि ऐतिहासिक सोहळा म्हणजे संत तुकाराम महाराजांची पालखी. यंदा या पालखी सोहळ्याला ३४१ वर्षे पूर्ण होत आहेत. ३४० वर्षांपासून अखंड सुरू असलेली ही परंपरा आजही तेवढ्याच श्रद्धेने, उत्साहाने आणि भक्तिभावाने पुढे चालू आहे. काळ बदलला, समाज बदलला, तंत्रज्ञान विकसित झाले; मात्र संतांच्या पादुकांबद्दलची भक्ती आणि विठ्ठलप्रेम आजही तितकेच दृढ आहे.
संत तुकाराम महाराजांचा जन्म पुणे जिल्ह्यातील देहू येथे झाला. त्यांनी अभंगांच्या माध्यमातून समाजाला भक्ती, सत्य, समता, दया, परोपकार आणि नैतिकतेचा संदेश दिला. त्यांच्या अभंगांमध्ये सामान्य माणसाचे जीवन, दुःख, संघर्ष आणि ईश्वरभक्ती यांचे अत्यंत सहज आणि प्रभावी चित्रण आढळते.
तुकाराम महाराजांनी कर्मकांडापेक्षा नामस्मरणाला अधिक महत्त्व दिले. “राम कृष्ण हरी” आणि “विठ्ठल विठ्ठल” या नामाचा जप करत त्यांनी सर्व समाजाला भक्तीचा सोपा मार्ग दाखवला. त्यांचे अभंग आजही प्रत्येक वारकऱ्याच्या मुखी ऐकायला मिळतात.
संत तुकाराम महाराजांनी वैकुंठगमन केल्यानंतर त्यांच्या स्मृती जपण्याचे कार्य त्यांच्या कुटुंबियांनी आणि भक्तांनी सुरू ठेवले. त्यांचे धाकटे पुत्र नारायण बाबा यांनी इ.स. १६८५ मध्ये एक ऐतिहासिक निर्णय घेतला. त्यांनी देहू येथील संत तुकाराम महाराजांच्या पवित्र चांदीच्या पादुका पालखीत विराजमान करून त्या पंढरपूरला नेण्याची परंपरा सुरू केली. या यात्रेचा उद्देश केवळ पादुकांचे दर्शन घडवणे नव्हता, तर संतांनी दिलेला भक्ती, समता आणि प्रेमाचा संदेश घराघरात पोहोचवणे हा होता.
विशेष म्हणजे संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या पालखीबरोबरच संत तुकाराम महाराजांची पालखीही वारीत सहभागी होऊ लागली. आज या दोन्ही पालख्या महाराष्ट्राच्या भक्तीसंस्कृतीचे दोन तेजस्वी स्तंभ मानल्या जातात.
यंदाचा पालखी सोहळा हा ३४१ व्या वर्षात प्रवेश करत आहे. तीन शतकांहून अधिक काळ अनेक सामाजिक, राजकीय आणि नैसर्गिक संकटे आली, तरीही ही परंपरा कधीही खंडित झाली नाही. मराठा साम्राज्य, पेशवाई, ब्रिटिश राजवट, स्वातंत्र्यलढा, आधुनिक भारत अशा अनेक ऐतिहासिक कालखंडांची ही पालखी साक्षीदार आहे. प्रत्येक काळात लाखो भक्तांनी आपल्या श्रद्धेचा दीप अखंड तेवत ठेवला.
वारकरी संप्रदायात पालखीला अत्यंत पवित्र स्थान आहे. या यात्रेत सहभागी होणारा प्रत्येक वारकरी स्वतःला संतांचा सेवक समजतो. वारीत कोणी मोठा किंवा लहान नसतो. श्रीमंत-गरीब, उच्च-नीच, स्त्री-पुरुष, वृद्ध-तरुण सर्वजण एकाच रांगेत चालतात. हीच वारकरी परंपरेची खरी ताकद आहे.
वारकऱ्यांसाठी पालखी म्हणजे संतांचे प्रत्यक्ष सान्निध्य. संतांच्या पादुकांचे दर्शन घेणे म्हणजे त्यांच्या कृपेचा लाभ मिळाल्याची भावना असते. अभंग, कीर्तन, हरिपाठ, नामस्मरण, भजन आणि प्रवचन यामुळे संपूर्ण वारी आध्यात्मिक ऊर्जेने भरून जाते. प्रत्येक टप्प्यावर भक्तीचा महासागर अनुभवायला मिळतो.
पालखी सोहळा महाराष्ट्राच्या लोकसंस्कृतीचा महत्त्वाचा भाग आहे. या यात्रेत विविध सांस्कृतिक परंपरा जपल्या जातात. भजन, कीर्तन , नामस्मरण ही परंपरा केवळ धार्मिक नसून महाराष्ट्राच्या लोकजीवनाची ओळख आहे.
पालखीसोबत हजारो दिंड्या सहभागी होतात. प्रत्येक दिंडीची स्वतःची शिस्त, ध्वज, टाळकरी, मृदंगवादक आणि प्रमुख असतो.
दिंड्यांमध्ये चालताना सर्व वारकरी समान नियमांचे पालन करतात. वेळेवर प्रस्थान, वेळेवर मुक्काम, सामूहिक भोजन, सामूहिक प्रार्थना आणि सामूहिक सेवा हे दिंडीचे वैशिष्ट्य आहे.
दरवर्षी संत तुकाराम महाराजांची पालखी देहू येथून पंढरपूरकडे प्रस्थान करते. हा प्रवास सुमारे १९ दिवसांचा असतो. देहू, आकुर्डी, पुणे, हडपसर, सासवड, जेजुरी, वाल्हे, लोणंद, तरडगाव, फलटण, बरड, नातेपुते, माळशिरस, वेळापूर, भंडीशेगाव, वाखरी, पंढरपूर
प्रत्येक मुक्कामाच्या ठिकाणी स्थानिक नागरिक वारकऱ्यांचे अत्यंत प्रेमाने स्वागत करतात. भोजन, निवास, पाणी, वैद्यकीय सेवा आणि इतर सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जातात.
याच ठिकाणी दोन्ही प्रमुख पालख्या एकत्र येतात. लाखो वारकरी येथे एकत्र जमून हरिनामाचा गजर करतात. दुसऱ्या दिवशी आषाढी एकादशीला सर्वजण विठुरायाच्या दर्शनासाठी पंढरपूरमध्ये प्रवेश करतात.
३४० वर्षांपासून अखंड सुरू असलेली ही परंपरा आजही लाखो लोकांना प्रेरणा देत आहे. विठ्ठलभक्ती, संतवाङ्मय, सामाजिक ऐक्य आणि मानवी मूल्ये यांचे जतन करणारी ही वारी महाराष्ट्राचा अमूल्य सांस्कृतिक वारसा आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: संत तुकाराम महाराजांच्या पादुकांची पालखी देहूहून पंढरपूरपर्यंत नेली जाते. हा सोहळा वारकरी संप्रदायातील सर्वात महत्त्वाच्या धार्मिक परंपरांपैकी एक आहे.
Ans: हा सोहळा भक्ती, समता, सेवा, शिस्त आणि सामूहिक नामस्मरण यांचे प्रतीक मानला जातो. लाखो वारकरी यात सहभागी होऊन विठ्ठलभक्तीचा अनुभव घेतात.
Ans: हा सोहळा महाराष्ट्राच्या संतपरंपरा, लोकसंस्कृती, अभंग, कीर्तन आणि सामूहिक भक्तीचा जिवंत वारसा मानला जातो.
.png "Videos"){kind=small}
