फोटो सौजन्य- gemini.
पाटणादेवी हे खानदेशातील प्रमुख धार्मिक स्थळांपैकी एक मानले जाते. डोंगरी नदीच्या काठी आणि सह्याद्रीच्या पायथ्याशी वसलेल्या या परिसरात हिरव्यागार डोंगररांगा, धबधबे आणि वनसंपदा पाहायला मिळते. चंडिका देवी कोण आहे आणि तिचा महिमा जाणून घेऊया
महाराष्ट्रातील जळगाव जिल्ह्यातल्या चाळीसगावपासून सुमारे 18 किलोमीटर अंतरावरती गौताळा औट्रम घाट अभयारण्याच्या निसर्गरम्य परिसरात बसलेलं श्रीक्षेत्र पाटणादेवी हे खानदेशातील एक प्रमुख शक्तीपीठ मानलं जातं. येथे विराजमान असलेली चंडिकादेवी ही खानदेशाची कुलस्वामी मानली जाते.
हिरव्यागार डोंगररांगा, धबधबे, प्राचीन मंदिरे आणि समृद्ध इतिहास त्यामुळे हे ठिकाण धार्मिक तसेच पर्यटनदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचं आहे. मंदिराजवळ असणाऱ्या अत्यंत प्राचीन दगडामुळे या देवीला पाटणादेवी म्हणून ओळखलं जाऊ लागलं. हे मंदिर डोंगरी नदीच्या काठी आणि सह्याद्रीच्या पायथ्याशी बसलेलं आहे. प्राचीन काळी पाटणा किंवा विजवलगड हा यादवकालीन महत्त्वाचा प्रांत होता. हे शहर व्यापार, कला, विद्या आणि धार्मिक केंद्र म्हणून प्रसिद्ध होतं. शहरात जलव्यवस्थेची उत्कृष्ट सोय धातूच्या खाणी आणि समृद्ध अशी वनसंपदा होती.
यादवराजांच्या घरात इथे अनेक मंदिरे बांधण्यात आली. चंडिकादेवीचं मंदिरही त्याच काळातली मानलं जातं. मंदिराची रचना हेमांडपती शैलीची असून त्यातील दगडी कोरीव काम आजही पाहणाऱ्यांना थक्क करतं. मंदिर परिसर भारतीय पुरातत्व विभागाच्या संरक्षणाखाली आहे. पाटणादेवी हे वरदहस्त शक्तीपीठ म्हणून ओळखलं जातं.
पौराणिक कथेनुसार, दक्ष प्रजापतीच्या यज्ञात अपमान झाल्यामुळे सतीने आत्मदान केलं. त्यानंतर भगवान विष्णूंनी सुदर्शन चक्राने सतीच्या देहाचे तुकडे केले. ज्या ठिकाणी देवीचा उजवा हात अर्थातच वरदहस्त पडला तेथे हे शक्तीपीठ निर्माण झालं अस म्हटलं झालं.
आजून एका स्थानिक कथेनुसार, गोविंदस्वामी नावाचे महान भक्त डोंगरावरील देवीची उपासना करत असतं. वृद्धापकाळामुळे त्यांना रोज डोंगर चढण कठीण झालं त्यांनी देवीला विनंती केली की ती त्यांच्या मागे खाली यावी, देवीनेही होकार दिला पण एक अट घातली मागे वळून पाहायचे नाही. गोविंदस्वामी चालत असताना त्यांच्या मनात शंका आली आणि त्यांनी मागे वळून पाहायलं त्याक्षणी देवी त्या ठिकाणी स्थिर झाली तेथे आजचं पाटणादेवी उभं असल्याची श्रद्धा आहे. देवीच्या मंदिरासमोर आजही गोविंदस्वामीची समाधी असल्याचं सांगितलं जातं. मंदिरातील देवीची मूर्ती सुमार नऊ फुट उंच आणि सुमारे अठरा हातांची आहे. देवी वाघावर आरुढ असून विविध आयुध धारण केली आहेत. चंड आणि मुंड या दैत्याचा वध केल्यामुळे देवीला चंडिका नाव असं प्राप्त झालं आहे. पाटणा देवीला अनेक जण सप्तशृंगी देवीची बहीण देखील मानतात. त्यामुळे नाशिकचा सप्तशृंगी गड आणि जळगावचा पाटणा देवी या दोन्ही शक्तींस्थानांमध्ये विशेष धार्मिक संबंध असल्याची श्रद्धा सुद्धा आढळते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: पाटणादेवी मंदिर महाराष्ट्रातील जळगाव जिल्ह्यातील चाळीसगावपासून सुमारे १८ किलोमीटर अंतरावर गौताळा औट्रम घाट अभयारण्याच्या परिसरात आहे.
Ans: पौराणिक मान्यतेनुसार सतीचा उजवा हात म्हणजेच वरदहस्त या ठिकाणी पडला. त्यामुळे पाटणादेवीला वरदहस्त शक्तीपीठ म्हटले जाते.
Ans: हे मंदिर यादवकालीन असल्याचे मानले जाते. मंदिराची वास्तुरचना हेमाडपंती शैलीशी संबंधित असून येथील दगडी कोरीव काम विशेष आकर्षण आहे.
.png "Videos"){kind=small}
