शनिवार, 5 सप्टेंबर 2026
फोटो सौजन्य- istock
‘गोविंदा’ हे भगवान श्रीकृष्णाचे प्रसिद्ध नाव आहे. श्रीकृष्णाला गोपाल, गोविंद, मुरलीधर, कान्हा अशा अनेक नावांनी ओळखले जाते. त्यामुळे दहीहंडीमध्ये सहभागी होणाऱ्या व्यक्तींना ‘गोविंदा’ म्हणण्यामागे श्रीकृष्णाच्या बाललीलांशी जोडलेली धार्मिक भावना आहे.
पौराणिक कथांनुसार, बालकृष्णाला लोणी आणि दही खूप आवडत असे. गोकुळातील घरांमध्ये ठेवलेले लोणी-दही कृष्ण आणि त्याचे मित्र मिळून चोरून खात असत. कृष्णापासून लोणी वाचवण्यासाठी गवळणी ते उंच ठिकाणी मडक्यांमध्ये ठेवत असत.
मात्र कृष्ण आणि त्याचे मित्र एकमेकांच्या खांद्यावर चढून मानवी मनोरा तयार करत आणि उंचावर ठेवलेले मडके फोडून लोणी मिळवत. याच बाललीलेचे प्रतीक म्हणून दहीहंडीमध्ये मानवी मनोरा तयार करून उंचावरची हंडी फोडली जाते. महाराष्ट्र पर्यटन विभागही दहीहंडीचा संबंध कृष्णाच्या लोणी-दही चोरण्याच्या बाललीलेशी जोडतो.
दहीहंडीमध्ये कृष्णाच्या बाललीलेचे अनुकरण करणाऱ्या सहभागी व्यक्तींना त्याच्या नावावरून ‘गोविंदा’ म्हटले जाते. अशा गोविंदांचा समूह म्हणजे ‘गोविंदा पथक’. हे पथक एकत्र येऊन मानवी मनोरा तयार करते आणि हंडी फोडण्याचा प्रयत्न करते.
दहीहंडीच्या वेळी ‘गोविंदा आला रे आला’ असा जयघोष केला जातो. येथे ‘गोविंदा’ म्हणजे भगवान श्रीकृष्ण. त्यामुळे हा केवळ उत्साह वाढवणारा नारा नसून श्रीकृष्णाचे स्मरण आणि त्याच्याप्रती भक्तिभाव व्यक्त करण्याची परंपराही मानली जाते.
गोविंदा पथकांमध्ये अनेक जण एकत्र येऊन सराव करतात. मानवी मनोरा तयार करताना प्रत्येक थरातील सहभागी व्यक्तीची भूमिका महत्त्वाची असते. त्यामुळे दहीहंडी हा केवळ शारीरिक ताकदीचा खेळ नसून एकजूट, विश्वास, समन्वय आणि संघभावनेचे प्रतीक मानला जातो. महाराष्ट्रात विशेषतः मुंबई, ठाणे आणि पुणे परिसरात गोविंदा पथकांची दहीहंडी मोठ्या उत्साहात पाहायला मिळते.
म्हणूनच दहीहंडीतील सहभागी व्यक्तींना ‘गोविंदा’ म्हणण्यामागे श्रीकृष्णाच्या बालरूपाची आठवण आहे. हंडीपर्यंत पोहोचण्यासाठी एकमेकांच्या खांद्यावर उभे राहणारे गोविंदा म्हणजे कृष्णाच्या बाललीलेचे आधुनिक रूप मानले जाते. त्यामुळे ‘गोविंदा पथक’ हे नाव दहीहंडीच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरेशी घट्ट जोडलेले आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
