शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
दही हा पदार्थ भारतीय परंपरेत सात्त्विक, पवित्र आणि परिवर्तनाचे प्रतीक मानला जातो. दही स्वतःचा गुणधर्म सोडत नाही, पण दुसऱ्याला बदलते हे केवळ विज्ञानापुरते मर्यादित नसून आध्यात्मिक जीवनालाही लागू होते. दही स्वतः बदलत नाही, पण दुसऱ्याला बदलते. दुधात थोडेसे दही घातले की संपूर्ण दूध दही बनते. दही स्वतःचा स्वभाव बदलत नाही; उलट ते संपूर्ण दुधाचे रूपांतर करते. म्हणूनच प्रवासाला किंवा नवीन कार्यासाठी निघणाऱ्या व्यक्तीला दही खाऊ घालणे म्हणजे त्याने जिथे जाईल तिथे आपल्या संस्कारांनी, सद्गुणांनी आणि सात्त्विक वर्तनाने वातावरण सकारात्मक करावे, असा मंगल संदेश असतो.
हिंदू धर्मात दही हे अत्यंत पवित्र पदार्थ मानले गेले आहे. पंचामृतातील एक प्रमुख घटक दही आहे, अनेक देवतांच्या अभिषेकात दह्याचा उपयोग केला जातो, यज्ञ, विवाह, गृहप्रवेश आणि इतर शुभ संस्कारांमध्ये दह्याला विशेष स्थान आहे, श्रीकृष्णाला दही अत्यंत प्रिय असल्यामुळे ते समृद्धी, आनंद आणि भक्तीचे प्रतीक मानले जाते, धर्मशास्त्रानुसार दही सात्त्विकता, स्थैर्य, शांती आणि मंगलतेचे प्रतीक आहे.
पूर्वीच्या काळी परदेशगमन म्हणजे अनेक महिने किंवा वर्षे घरापासून दूर राहणे. त्या काळात संपर्काची साधनेही नव्हती. त्यामुळे घरातून निघताना दही-साखर खाऊ घालणे हा केवळ शुभशकुन नव्हता, तर एक प्रकारचा आशीर्वादाचा संस्कार होता.
यामागे असा भाव असतो की, परदेशातही आपल्या संस्कृतीचा विसर पडू नये, नवीन ठिकाणी जाऊन चांगले संबंध निर्माण व्हावेत, संकटांमध्ये मन स्थिर राहावे, आपल्या सद्गुणांनी इतरांची मने जिंकावीत.
आयुर्वेदात दह्याचे अनेक गुण सांगितले आहेत. दह्यामुळे पचनक्रिया सुधारण्यास मदत होते, शरीराला पोषण मिळते, ऊर्जा टिकून राहते, प्रवासातील थकवा कमी होण्यास मदत मिळते, साखरेमुळे त्वरित ऊर्जा मिळते. मात्र आयुर्वेदानुसार दही योग्य प्रमाणात आणि योग्य वेळी सेवन करणे महत्त्वाचे मानले जाते.
दुधाचे दही होण्यासाठी जसे एका छोट्याशा विरजणाची गरज असते, तसेच समाजात चांगले परिवर्तन घडवण्यासाठी एका सज्जन व्यक्तीचे आदर्श आचरण पुरेसे ठरू शकते. म्हणूनच दही हे केवळ अन्न नसून सद्गुण, संस्कार आणि परिवर्तनाचे प्रतीक मानले जाते.
दही-साखर खाण्याची परंपरा ही अंधश्रद्धा नसून भारतीय जीवनदृष्टीचे सुंदर प्रतीक आहे. दही आपला मूळ गुणधर्म न सोडता दुसऱ्याचे रूपांतर करते, त्याचप्रमाणे प्रत्येक व्यक्तीने परिस्थिती बदलली तरी आपल्या संस्कारांचा, धर्माचा आणि सद्गुणांचा त्याग करू नये. उलट आपल्या सात्त्विक आचरणाने समाजात सकारात्मक परिवर्तन घडवावे, हा या परंपरेचा खरा संदेश आहे.
म्हणूनच शुभ कार्यासाठी किंवा परदेशगमनासाठी घराबाहेर पडताना दही-साखर खाऊ घालण्याची परंपरा ही केवळ शुभशकुन नसून आशीर्वाद, सात्त्विकता, परिवर्तन आणि यशस्वी जीवनाचा मंगल संस्कार आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: भारतीय परंपरेनुसार दही-साखर खाऊ घालणे हे शुभ, मंगल आणि यशस्वी सुरुवातीचे प्रतीक मानले जाते.
Ans: दही हे पंचामृतातील एक महत्त्वाचे घटक असून ते सात्त्विकता, शुद्धता, समृद्धी आणि स्थैर्याचे प्रतीक मानले जाते.
Ans: दही पचनक्रिया सुधारण्यास मदत करते, तर साखर शरीराला त्वरित ऊर्जा देते. त्यामुळे प्रवासापूर्वी किंवा महत्त्वाच्या कामापूर्वी ते लाभदायक मानले जाते.
