सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
महाराष्ट्रातील गणेशोत्सवात गौरी आगमन आणि गौरी पूजनाला विशेष महत्त्व आहे. गणपती बाप्पांच्या आगमनानंतर काही घरांमध्ये गौरीचे आगमन केले जाते आणि तिची मनोभावे पूजा केली जाते. गौरीला देवी पार्वतीचे रूप, तर काही परंपरांमध्ये महालक्ष्मीचे स्वरूप मानले जाते. त्यामुळे गौरी पूजनाला भक्तीबरोबरच सौभाग्य, समृद्धी आणि मंगलाशी जोडले जाते.
गौरी पूजनामागे विविध पौराणिक कथा आणि प्रादेशिक परंपरा आढळतात. गौरीला पार्वतीचे स्वरूप मानण्याची धार्मिक मान्यता असल्याने तिचे पूजन देवीच्या शक्ती आणि मातृत्वाशी जोडले जाते. महाराष्ट्रातील अनेक कुटुंबांमध्ये ही परंपरा पिढ्यान्‌पिढ्या चालत आली आहे. मात्र गौरीची स्थापना, पूजेची पद्धत, नैवेद्य आणि विसर्जन यामध्ये प्रदेशानुसार तसेच कुटुंबाच्या परंपरेनुसार फरक दिसून येतो.
गौरी पूजनाशी सवाष्णींना हळद-कुंकू देण्याची परंपराही जोडलेली आहे. काही घरांमध्ये गौरीसमोर सवाष्णींना वाण दिले जाते. त्यामध्ये घरच्या परंपरेनुसार विविध वस्तूंचा समावेश केला जातो. ही प्रथा सौभाग्य आणि मंगलाची भावना व्यक्त करणारी मानली जाते.
गौरी आगमनाच्या दिवशी घराची स्वच्छता करून उंबरठ्यावर रांगोळी काढली जाते. फुलांची सजावट आणि तोरणांनी घर सजवले जाते. त्यानंतर घरातील प्रचलित पद्धतीनुसार गौरीची स्थापना केली जाते. काही कुटुंबांमध्ये गौरीला मुखवट्याच्या स्वरूपात सजवले जाते, तर काही ठिकाणी कलश किंवा विशिष्ट प्रतिकात्मक स्वरूपात तिची स्थापना करण्याची परंपरा आहे.
गौरीची स्थापना झाल्यानंतर तिला साडी, दागिने, फुलांचे हार आणि इतर अलंकारांनी सजवले जाते. काही घरांमध्ये गौरीला पारंपरिक पद्धतीने साजशृंगार केला जातो. या सजावटीमागे देवीचे स्वागत आणि तिच्याप्रती आदर व्यक्त करण्याची भावना असल्याचे मानले जाते.
गौरी पूजनाच्या दिवशी विविध पारंपरिक पदार्थांचा नैवेद्य दाखवण्याची पद्धत आहे. पुरणपोळी, मसालेभात, विविध भाज्या, कोशिंबीर, गोड पदार्थ, फळे आणि पंचपक्वान्नांचा नैवेद्य काही घरांमध्ये केला जातो. मात्र नैवेद्याचे पदार्थ प्रत्येक कुटुंबाच्या चालीरीती आणि प्रदेशानुसार वेगवेगळे असू शकतात.
महाराष्ट्रात गौरी पूजनाची एकच पद्धत नसून विविध भागांमध्ये वेगवेगळ्या परंपरा आढळतात. काही ठिकाणी गौरीला महालक्ष्मीचे स्वरूप मानून पूजा केली जाते, तर काही कुटुंबांमध्ये तिला पार्वतीच्या रूपात पूजले जाते. गौरीच्या मूर्तीचे स्वरूप, सजावट, नैवेद्य, पूजा आणि विसर्जनाचा दिवस यामध्येही स्थानिक प्रथेनुसार बदल दिसतो.
गौरी पूजनानंतर ठरलेल्या परंपरेनुसार गौरीचे विसर्जन केले जाते. काही घरांमध्ये गौरी आणि गणपतीच्या विसर्जनाच्या वेळेत फरक असतो. विसर्जनाची पद्धत आणि दिवस कुटुंबाच्या प्रथेनुसार ठरवला जातो.
गौरी पूजन हा केवळ धार्मिक विधी नसून कुटुंबातील सदस्यांना एकत्र आणणारा उत्सवही आहे. घराची सजावट, पारंपरिक पदार्थ, पूजा, आरती, हळद-कुंकू आणि सवाष्णींना वाण देण्याच्या प्रथेमुळे या उत्सवाला सांस्कृतिक रंग मिळतो. गौरी पूजनाच्या माध्यमातून देवीप्रती श्रद्धा व्यक्त करण्यासोबतच कुटुंबातील सुख, शांती आणि समृद्धीसाठी प्रार्थना केली जाते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
