फोटो सौजन्य- pinterest
भारतीय संस्कृती प्रत्येक गोष्ट धर्माशी जोडली गेलेली आहे. हळद आणि कुंकू दोन्ही गोष्टी वरवर साध्या वाटतात. हळदीचे आयुर्वेदिक गुणधर्म सर्वांना माहीत आहेतच. त्याचबरोबर धार्मिक विधीत त्याला सर्वात मोठं स्थान आहे. हळदकुंकू हे सौभाग्याचे लेण समजलं जातं. घरात आलेल्या सुहासिनीला हळदीकुंकू दिल्याशिवाय पाठवू नये, असे धर्मशास्त्रात सांगितले आहे. त्यामुळे नात्यात एक गोडवा आणि आपुलकीही निर्माण होते. बुक्का वारकरी संप्रदायात असतो. पंढरीच्या पांडुरंगाला बुक्का लावला जातो. या तिन्हींबद्दल सविस्तरपणे जाणून घेऊयात
हिंदू संस्कृतीमध्ये चाली, रूढी, परंपरा, नीती आणि मूल्ये यांचे एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे नेहमी संक्रमण झाल्या आहेत. रिती, रिवाज, रूढी, परंपरा नीती आणि मूल्ये ही समाजाला एकजीव व एकसंध ठेवण्याचा प्रयत्न करतात. संस्कृतीमधून येणार समान आचरण आणि सभ्यतेमधून येणारी समान जीवनपद्धती ही समाजाची वीण घट्ट बांधून ठेवते. त्यामुळे मानवी जीवनात त्याज्य असे काहीच नसते. जे काही आहे त्यामागे काही तरी तत्व असते आणि हे तत्व समाजाला पुढे घेऊन जाण्यास मदत करते.
भारतीय संस्कृती आणि सभ्यता यामध्ये कुंकू, हळद, बुक्का ,शेंदूर, गुलाल, विभूती, अष्टगंध आणि चंदन याला अनन्यसाधारण पारंपरिक महत्त्व आहे. वैज्ञानिक दृष्टीने पाहिले तर या सर्व पावडर किंवा संमिश्रे आहेत. मात्र अध्यात्मिक दृष्टीने पाहिले तर या पवित्र गोष्टी आहेत. आज आपण कुंकू, हळद, बुक्का याबाबत विस्तृत आणि सखोल माहिती देण्याचा प्रयत्न केला आहे.
कुंकवाचा करंडा आणि हळदीकुंकू समारंभ हे दोन शब्द तुमच्या कानी अनेक वेळा पडले असतील. कुंकू हे भारतीय संस्कृतीमध्ये स्त्रियांसाठी अत्यंत पवित्र अशी बाब आहे. लग्न झालेल्या स्त्रीच्या दृष्टीने कुंकू हे तिच्या सौभ्याग्च प्रतीक आहे. कपाळाच्या मध्यभागी कुंकू लावण्याची जुनी प्रथा आहे. काळानुरूप कपाळावरील कुंकवाचा आकार कमी कमी होत गेला. आताच्या स्त्रीया या कुंकवाच्या बदल्यात टिकली लावतात. उत्तर भारतीय स्त्रिया या कुंकवाने त्यांची मांग भरतात. पुरुषांमध्ये जेव्हा कुंकू लावले जाते तेव्हा त्यात थोडं पाणी मिसळून ते लावले जाते त्याला गंध किंवा टिळा म्हटले जाते. भारतीय स्त्रिया जेव्हा एकमेकींचा निरोप घेतात त्यावेळी एकमेकीला हळदीकुंकू लावतात. सध्याच्या युगात हळदीकुंकवाचे कार्यकम आयोजित केली जाण्याची प्रथा लोकप्रिय आहे. नैसर्गिक कुंकू हे हळद, बेकिंग सोडा, लिंबू आणि गुलाबजल वापरून केले जाते. रासायनिक कुंकू हे रेड लीड ऑक्साइड वापरून तयार केले जाते. रासायनिक कुंकवाचे अनेक दुष्परिणामही होतात.
हळद ही आरोग्यदायी आणि गुणकारी असून तिचा वापर वैद्यकीय क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर होतो. असे असले तरी अध्यात्मिक दृष्टीने हळद ही सूर्याचे व समृद्धीचे प्रतीक आहे. लग्नाच्यापूर्वी वर आणि वधू यांना हळद लावली जाते. यातून त्यांनी भावी आयुष्यात समृद्धी साधावी असा संदेश दिला जातो. हळद अंगावर असेल तर जीवजंतू यांच्या संसर्गापासून संरक्षण होते. हळद ही एकाग्रता वाढवते. खंडोबाच्या जेजुरीला हळद (भंडारा) उधळली जाते आणि ती एक जुनी प्रथा आहे.
बुक्का हा काळा रंगाचा असतो. वारकरी संप्रदायमध्ये बुक्याला मानाचे स्थान आहे. वैष्णव पंथात बुक्का अग्रस्थानी आहे. तुळस आणि बुक्का याला वारकरी पंथात महत्त्वाचे स्थान आहे. देवाप्रती आदर व भक्ती प्रकट करण्यासाठी बुक्का कपाळाला लावतात. सत्यनारायण पूजेतही बुक्का असतो. भजन आणि कीर्तन यातही बुक्का लावला जातो. नैसर्गिक बुक्का हा तुळशीच्या काड्या किंवा चंदन आणि कापूर याच्या एकत्र मिश्रण करून जाळून बनवतात. रासायनिक बुक्का हा आर्यन ऑक्साईडपासून तयार केला जातो. बुक्याला अबीर बुक्का असेही म्हणतात. आज्ञ चक्र जेथे असते त्या कपाळाच्या मधोमध बुक्का लावून भावनिक स्थिरत्व साधले जाते. तसेच बुक्यातून वैराग्य प्रकट केले जाते. बुक्का लावल्याने मोह आणि माया यापासून माणूस मुक्त होतो. एकादशी दिवशी विठ्ठलाच्या पूजेत बुक्का हा असायलाच हवा. अन्याय ती पूजा पूर्ण होत नाही.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: या तिन्ही गोष्टी भारतीय परंपरेत शुभ, पवित्र आणि आध्यात्मिक उर्जेचे प्रतीक मानल्या जातात. त्या धार्मिक विधींमध्ये आवश्यक मानल्या जातात.
Ans: हळद समृद्धी आणि शुद्धतेचे प्रतीक आहे. वैज्ञानिकदृष्ट्या ती अँटीसेप्टिक असून त्वचा आणि आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे.
Ans: बुक्का हा काळा रंगाचा पावडर असतो, जो विशेषतः वारकरी संप्रदायात वापरला जातो. तो वैराग्य आणि भक्तीचे प्रतीक आहे.
.png "Videos"){kind=small}
