Global Wind Day 2026: ‘जागतिक पवन दिन’ आणि भारताची पवन ऊर्जेतील विक्रमी भरारी; प्रदूषणमुक्तीसह रोजगाराच्या लाखो संधी

Global Wind Day : जागतिक पवन दिन दरवर्षी १५ जून रोजी साजरा केला जातो. हा दिवस पवन ऊर्जेचे महत्त्व अधोरेखित करण्यासाठी आणि तिच्या पर्यावरणीय फायद्यांविषयी जागरूकता पसरवण्यासाठी समर्पित आहे.

• जागतिक पवन दिनाचे महत्त्व
• भारताची ऐतिहासिक कामगिरी
• भविष्यातील मोठी उद्दिष्टे

Global Wind Day 2026 theme : हवामान बदलाचे (Climate Change) मोठे संकट आणि वाढते प्रदूषण या पार्श्वभूमीवर संपूर्ण जग आता पारंपरिक जीवाश्म इंधनाकडून (Fossil Fuels) स्वच्छ आणि अक्षय ऊर्जेकडे (Renewable Energy) वेगाने वाटचाल करत आहे. या हरित क्रांतीमध्ये ‘वारा’ म्हणजेच पवन ऊर्जा हा एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि शाश्वत आधारस्तंभ ठरत आहे. याच पवन ऊर्जेच्या अमर्याद क्षमतेची आणि पर्यावरणीय फायद्यांची जाणीव करून देण्यासाठी दरवर्षी १५ जून रोजी जगभरात ‘जागतिक पवन दिन’ (Global Wind Day) साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ एका उत्सवापुरता मर्यादित नसून, पृथ्वीला कार्बनमुक्त करण्यासाठी आणि भविष्यातील पिढ्यांना सुरक्षित पर्यावरण देण्यासाठी एक जागतिक संकल्प दिवस मानला जातो.

पवन ऊर्जा हा पूर्णपणे नैसर्गिक आणि कधीही न संपणारा ऊर्जा स्रोत आहे. कोळसा किंवा डिझेलसारख्या इंधनांप्रमाणे यापासून वीज निर्मिती करताना कोणत्याही प्रकारचा विषारी वायू किंवा कार्बनचे उत्सर्जन होत नाही. त्यामुळे जागतिक तापमानवाढ (Global Warming) रोखण्यासाठी हे एक प्रभावी शस्त्र आहे. यंदाचा जागतिक पवन दिन भारतासाठी अत्यंत खास आहे, कारण भारताने या क्षेत्रात केवळ देशांतर्गतच नव्हे, तर जागतिक स्तरावर आपली एक भक्कम ओळख निर्माण केली आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : VIRAL VIDEO : मृत्यूच्या दाढेतून परतले 233 प्रवासी! कोलंबोहून सिडनीला जाणाऱ्या विमानावर कोसळली वीज; थरार कॅमेऱ्यात कैद

पवन ऊर्जेमध्ये भारताची जगात मोठी कामगिरी

अक्षय ऊर्जेच्या बाबतीत भारताने घेतलेली झेप थक्क करणारी आहे. सध्या भारत हा जगातील चौथ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा पवन ऊर्जा बाजारपेठ (Wind Power Market) बनला आहे. भारताच्या नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालयाच्या (MNRE) ताज्या आकडेवारीनुसार, वर्ष २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात भारताने तब्बल ६.१ गिगावॉट (GW) नवीन पवन ऊर्जा क्षमता आपल्या ग्रीडमध्ये जोडली आहे. ही आजवरची एका वर्षातील सर्वात मोठी आणि ऐतिहासिक वाढ आहे. या विक्रमी कामगिरीमुळे ३१ मे २०२६ पर्यंत भारताची एकूण स्थापित पवन ऊर्जा क्षमता ५६.८ गिगावॉट पार झाली आहे.

भारतात राज्यांचा विचार केला तर गुजरात आणि तामिळनाडू या राज्यांनी पवन ऊर्जेच्या निर्मितीत आघाडी घेतली आहे. गुजरात सध्या देशात पहिल्या क्रमांकावर असून, तिथली पवन ऊर्जा क्षमता तब्बल १५ गिगावॉटपेक्षा जास्त आहे, तर तामिळनाडू दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. याशिवाय कर्नाटक, महाराष्ट्र आणि राजस्थान या राज्यांमध्येही पवन ऊर्जेचे मोठे प्रकल्प कार्यरत आहेत. भारताकडे विशाल समुद्रकिनारा उपलब्ध असल्याने ‘ऑफशोअर विंड एनर्जी’ (Offshore Wind Energy – समुद्रातील वाऱ्यापासून वीज) निर्मितीच्या दिशेनेही देशाने मोठी पावले उचलली आहेत.

गोव्यात राष्ट्रीय परिषद: ‘ॲम्बिशन टू ॲक्सिलरेशन’

यंदाच्या जागतिक पवन दिनाचे औचित्य साधून भारत सरकारच्या ऊर्जा मंत्रालयाने गोव्यात एका भव्य आंतरराष्ट्रीय परिषदेचे आयोजन केले आहे. या परिषदेची मुख्य संकल्पना (Theme) “विंड एनर्जी: फ्रॉम ॲम्बिशन टू ॲक्सिलरेशन” (Wind Energy: From Ambition to Acceleration) अशी ठेवण्यात आली आहे. याचा अर्थ आता केवळ उद्दिष्टे ठरवण्याचा काळ संपला असून, त्या उद्दिष्टांना प्रत्यक्ष कृतीत आणून वेग देण्याची गरज आहे. केंद्रीय ऊर्जा मंत्री प्रल्हाद जोशी यांच्या उपस्थितीत होणाऱ्या या परिषदेत देशांतर्गत पवन टर्बाइनच्या उत्पादनाला गती देणे आणि भारताला जागतिक स्तरावर टर्बाइनचा मुख्य निर्यातदार (Global Export Hub) बनवणे यावर सविस्तर चर्चा होणार आहे.

भारताने भविष्यासाठी अत्यंत महत्त्वाकांक्षी लक्ष्य समोर ठेवले आहे. केंद्र सरकारच्या धोरणानुसार, २०३० पर्यंत देशात १०० गिगावॉट आणि २०३५ पर्यंत १५५ गिगावॉट पवन ऊर्जा निर्माण करण्याचे उद्दिष्ट आहे. हे सर्व प्रयत्न भारताच्या २०७० पर्यंतच्या ‘नेट-झिरो’ (Net-Zero Carbon Emission) उत्सर्जनाचे ध्येय गाठण्यासाठी अत्यंत महत्त्वपूर्ण ठरणार आहेत.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Maritime Rescue : भारतीय जहाज ‘Virat1’ जलमय, 14 खलाशांचे प्राण थोडक्यात वाचले; अमेरिकन नौदल धावून आले मदतीला

पर्यावरणीय फायदे आणि आर्थिक प्रगती

पवन ऊर्जेचा वापर वाढल्यामुळे केवळ प्रदूषणच कमी होत नाही, तर देशाच्या अर्थव्यवस्थेलाही मोठा हातभार लागत आहे. पवन ऊर्जा प्रकल्पांच्या उभारणीमुळे ग्रामीण आणि दुर्गम भागांमध्ये लाखो रोजगाराच्या नवीन संधी निर्माण होत आहेत. अभियांत्रिकी, तंत्रज्ञान, उत्पादन आणि देखभाल (Maintenance) या क्षेत्रांमध्ये तरुणांना मोठ्या प्रमाणावर काम मिळत आहे. तसेच, वीज निर्मितीसाठी लागणारा खर्च कमी असल्याने दीर्घकाळात ही ऊर्जा सामान्य नागरिकांसाठी अतिशय फायदेशीर ठरणार आहे.

जागतिक पवन दिनानिमित्त देशभरात विविध शाळा, महाविद्यालये आणि संस्थांमध्ये व्याख्याने, प्रदर्शन आणि चर्चासत्रांचे आयोजन केले जाते. या माध्यमातून लोकांना सौर आणि पवन ऊर्जेचा घरगुती आणि व्यावसायिक वापर वाढवण्यासाठी प्रोत्साहित केले जाते. आपण सर्वांनी एकत्र येऊन या स्वच्छ आणि हरित ऊर्जेचा स्वीकार केला, तरच आपण आपल्या वसुंधरेचे रक्षण करू शकू.