जागतिक युद्धामध्ये भारताची भूमिका काय? अणुयुद्धाच्या उंबरठ्यावर असलेल्या युद्धात कुटनीती महत्त्वाची

पश्चिम आशियातील इस्रायल-इराण युद्ध एका धोकादायक वळणावर पोहोचले आहे. सततच्या हल्ल्यांमुळे आणि प्रतिहल्ल्यांमुळे अणुयुद्धाचा धोका वाढला आहे, तर दुसरीकडे इराणने युद्धविरामासाठी सहा अटी ठेवल्या आहेत.

पश्चिम आशियातील वेगाने बदलणाऱ्या परिस्थितीमुळे इस्रायल आणि अमेरिकेचे इराणसोबतचे युद्ध अणुयुद्धाच्या उंबरठ्यावर येऊन पोहोचले आहे. युद्धाच्या २३ व्या दिवशी, इराणने दिमोना आणि अरादसारख्या इस्रायलच्या अत्यंत संवेदनशील अणुसंशोधन केंद्रांना लक्ष्य करून अनेक इस्रायली शहरांवर क्लस्टर बॉम्बचा मारा केला, ज्यामुळे इस्रायल हादरून गेला.

२८ फेब्रुवारी रोजी, इस्रायल आणि अमेरिकेने केवळ काही तासांत ज्या आक्रमक पद्धतीने संयुक्तपणे इराणवर बॉम्बहल्ला केला, त्यात पहिल्याच दिवशी इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला खामेनी यांच्यासह नऊ बड्या राजकारण्यांना आणि ११ हून अधिक वरिष्ठ लष्करी अधिकाऱ्यांना ठार मारले. यामागे जगाला हा संदेश देण्याचा हेतू होता की अमेरिका आणि इस्रायल इराणविरुद्धचे युद्ध काही तासांतच संपवतील.

पण २४ व्या दिवशीही इराण दुप्पट ताकदीने प्रत्युत्तर देत आहे. आता, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प आणि त्यांची टीम इराणसोबत युद्धविरामासाठी उत्सुक असताना, इराणने स्पष्टपणे म्हटले आहे की, जर युद्धविराम हवा असेल, तर त्यांना आधी सहा अटी मान्य कराव्या लागतील.  इराणच्या अटींमध्ये भविष्यात युद्ध होणार नाही याची हमी समाविष्ट आहे. मध्य पूर्वेतील अमेरिकेचे ३८ लष्करी तळ बंद केले पाहिजेत, या युद्धात झालेल्या सर्व नुकसानीची भरपाई इराणला दिली पाहिजे आणि मध्य पूर्वेतील सर्व चालू युद्धे संपवली पाहिजेत.

हे देखील वाचा : “पतीच्या मरणाची भीती घालून महिलेवर वारंवार…”: Ashok Kharat प्रकरणात CM फडणवीसांचे निवेदन

होर्मुझच्या सामुद्रधुनीसाठी नवीन नियम स्थापित केले पाहिजेत, इराणला पाठिंबा देणाऱ्या माध्यम कर्मचाऱ्यांवर कारवाई केली पाहिजे. इराणचे अध्यक्ष मसूद पझाकियन यांनी गर्जना केली की, ते कोणत्याही हल्ल्याला केवळ प्रत्युत्तरच देणार नाहीत, तर इराणच्या अणुसुविधांना लक्ष्य केल्यास, ते होर्मुझची सामुद्रधुनी पूर्णपणे बंद करतील, ज्यामुळे संपूर्ण जग तेलाच्या संकटात सापडेल.

डोनाल्ड ट्रम्प आणि त्यांचे मुख्य सल्लागार, जेरेड कुशनर आणि स्टीव्ह विटकॉफ यांनी इराणच्या धमक्या खरोखरच गांभीर्याने घेतल्या आहेत. युद्धविराम घडवून आणण्याचा मार्ग कसा शोधायचा यावर ट्रम्प आपल्या सल्लागारांशी गंभीरपणे चर्चा करत आहेत. मात्र, त्यांनी इराणच्या नुकसान भरपाईच्या अटी स्वीकारण्यास नकार तर दिलाच आहे, पण त्याचबरोबर सोशल मीडियावरील एका पोस्टमध्ये अशी धमकीही दिली आहे की, जर इराणने ४८ तासांच्या आत होलोकॉस्टबद्दल आपली भूमिका बदलली नाही, तर त्यांच्या ऊर्जा प्रकल्पांवर बॉम्बहल्ला केला जाईल. जर ट्रम्प खरोखरच वेडे झाले, तर अणुयुद्ध भडकण्याची शक्यता लष्करी तज्ज्ञांना वाटते.

हे देखील वाचा: महिला आयोग अध्यक्षानंतर आता प्रदेशाध्यक्ष पद देखील जाणार? रुपाली चाकणकरांवर टांगती तलवार

आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा संस्थेचे प्रमुख फातिह बिरोल यांनी जगाला इशारा दिला आहे की, इराण युद्धामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेला मोठा धोका निर्माण झाला आहे. जर हे युद्ध एक आठवडा जरी चालले, तर संपूर्ण जग तेल आणि वायूच्या संकटात सापडेल. या धोकादायक युद्धात हस्तक्षेप करणे आवश्यक आहे आणि यात भारत युरोपसोबत मोठी भूमिका बजावू शकतो. या युद्धात सामील असलेल्या तिन्ही पक्षांशी चांगले संबंध असलेली भारत ही एकमेव प्रमुख राजकीय शक्ती आहे.

आता, भारताने सज्ज व्हायला हवे! 

इराण जगातील इतर देशांना फारसे महत्त्व देत नसेल, पण गेल्या ७२ तासांत इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पझाकियान यांनी पंतप्रधान मोदींशी केवळ दोनदा संवाद साधला नाही, तर ब्रिक्सचे अध्यक्ष म्हणून मोदींनी हे युद्ध थांबवण्यासाठी आपली भूमिका बजावली पाहिजे, असेही स्पष्टपणे सांगितले आहे. महत्त्वाचे म्हणजे, इराणने हिंद महासागरातील ब्रिटिश आणि अमेरिकन लष्करी तळ असलेल्या डिएगो गार्सियावर क्षेपणास्त्र हल्ले केले आहेत. सुमारे ४,००० किलोमीटर अंतरावरील डिएगो गार्सियावरील बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र हल्ल्यामुळे हे स्पष्ट होते की संपूर्ण युरोप त्यांच्या टप्प्यात आहे. त्यामुळे, जगाला युद्धाच्या आगीत भस्म होण्यापासून वाचवण्यासाठी भारतासारख्या देशांनी आता कठोर राजनैतिक पाऊल उचलले पाहिजे.

लेखक: लोकमित्र गौतम 

 

याचे मूळ आर्टिकल वाचण्यासाठी आपण https://navbharatlive.com/ यावर क्लिक करावे