रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
होर्मुझची सामुद्रधुनी मधील तणावपूर्ण स्थितीमुळे सागरी सुरक्षा धोक्यात आली आहे (फोटो - सोशल मीडिया)
Iran-Israel War : इराणने भारताला होर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) वापरण्याची परवानगी दिली आहे, ही एक मोठी दिलासादायक बाब आहे. यामुळे केवळ अडकलेल्या २० भारतीय ध्वज असलेल्या मालवाहू जहाजांनाच ती ओलांडता येणार नाही, तर ५२ किलोमीटर लांबीच्या या सामुद्रधुनीतून आणखी १८ एलपीजी टँकर माल भरण्यासाठी जाऊ शकतील, अशी आशाही निर्माण झाली आहे. इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांनी भारताचा ‘मैत्रीपूर्ण राष्ट्रांच्या’ यादीत समावेश करताना, आपल्या मित्रांनाही ही सामुद्रधुनी वापरण्याची परवानगी दिली आहे. (International News)
या २० मालवाहू जहाजांपैकी सर्वच भारतात येणार नाहीत, कारण काहींना इतर बंदरांवर जावे लागेल. तथापि, जी जहाजे येतील, त्यामुळे भारतातील एलपीजी, एलएनजी आणि कच्च्या तेलाची उपलब्धता सुधारेल. जरी १८ पूर्ण भरलेले एलपीजी टँकर आले, तरी ते एका आठवड्याच्या स्वयंपाकाच्या गॅससाठी पुरेसे ठरतील, कारण त्यांच्यात अंदाजे ८००,००० टन गॅस असतो. अमेरिका, युक्रेन आणि इराण व्यापारी जहाजांना लक्ष्य करत आहेत, ज्यामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेला धोका निर्माण झाला आहे. नियमांवर आधारित जागतिक व्यवस्थेने आपला अर्थ गमावला आहे; शक्ती आणि सत्तेचे युग परत आले आहे.
हे देखील वाचा : डॉलरच्या तुलनेत रुपयाची घसरण सुरुच; निच्चांक गाठल्याने गुंतवणूकदारांची झाली नाचक्की
व्हेनेझुएलाच्या राष्ट्राध्यक्षांचे अपहरण, क्युबाची नाकेबंदी, इराणवर लादलेले निरर्थक युद्ध, युक्रेनवर लादलेला बुद्ध आणि तैवानच्या विलीनीकरणाची धमकी, यांसारख्या अनेक गोष्टींवरून हे सिद्ध होते. इतकेच नव्हे तर, मतदानाच्या शक्तीने संयुक्त राष्ट्रांना एका म्हाताऱ्या सिंहासारखे बनवले आहे, ज्याला दाखवायलाही दात नाहीत आणि खायलाही काही नाही. आज, संयुक्त राष्ट्रांमध्ये अशा व्यक्ती आहेत ज्या एकट्या काहीही करू शकत नाहीत आणि सामूहिकरित्या ठरवतात की काहीही केले जाऊ शकत नाही.
असे असूनही, एका अशा जागतिक व्यवस्थेची आशा बाळगता येते, जिथे युद्धाच्या उन्मादातही व्यापारी जहाजांना वाचवले जाईल, जेणेकरून युद्धाशी संबंधित नसलेल्या देशांची अर्थव्यवस्था सुरक्षित राहील आणि तेथील लोकांना सुटकेचा निःश्वास टाकता येईल. अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर लादलेल्या बेकायदेशीर युद्धाच्या पहिल्या दोन आठवड्यांत, तेलवाहू जहाजांसह १६ मालवाहू जहाजांना लक्ष्य करण्यात आले. या भीतीमुळे शेकडो जहाजे आखातात नांगरून उभी राहिली. दरम्यान, तेल, वायू, खते, ॲल्युमिनियम, गंधक, हेलियम आणि इतर वस्तूंचा जागतिक तुटवडा निर्माण झाला आहे. सागरी व्यापार धोक्यात आला आहे.
उत्तरेकडे, युक्रेनने रशियाची ४० टक्के तेल निर्यात उपकरणे निकामी केली आहेत. युक्रेनने बंदरे आणि तेलवाहिन्यांवर केलेल्या हल्ल्यांमुळे रशियाचा तेल पुरवठा दररोज २० लाख बॅरलने कमी झाला आहे. दरम्यान, व्हेनेझुएलाच्या राष्ट्राध्यक्षांचे अपहरण करण्यापूर्वी, अमेरिकेने कॅराकसमधून निघणाऱ्या प्रत्येक तेलवाहू जहाजाला आपल्या क्षेपणास्त्रांनी लक्ष्य केले होते. आता, अमेरिकेने क्युबाची नाकेबंदी केली आहे, ज्यामुळे कोणत्याही रसद पुरवठा करणाऱ्या जहाजांना आत किंवा बाहेर जाण्यास प्रतिबंध झाला आहे. यामुळे क्युबामध्ये अंधार पसरला असून जीवनावश्यक वस्तूंची तीव्र टंचाई निर्माण झाली आहे.
हे देखील वाचा : मानवांच्या विध्यवंसकारी युद्धात उतरले रोबोट; भावनाविरहित यौद्धांचे फायदा कमी अन् नुकसान जास्त
व्यापारी जहाजे लष्करी कारवायांमध्ये सहभागी नसतील तर त्यांच्यावर हल्ला करू नये. कारण जहाजेच आधुनिक जगाला जिवंत ठेवतात. युद्धादरम्यान व्यापारी जहाजांना लक्ष्य करण्याचे गंभीर परिणाम जग विसरले आहे. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान, ब्रिटनने २,४२६ व्यापारी जहाजे गमावली, अमेरिकेने १,७६८ आणि जपानने २,३४६ जहाजे गमावली. युद्धाच्या अखेरीस, त्यांच्याकडे १,००० टनांपेक्षा जास्त क्षमतेचे एकही जहाज नव्हते.
त्या वेळी, मोठी जहाजे बुडवण्याची ताकद फक्त लष्कराकडे होती. आज, हे काम खूप सोपे झाले आहे. इराण, युक्रेन आणि हृतिकने हे दाखवून दिले आहे की, काही हजार डॉलर्स किमतीचा एक स्वस्त ड्रोनसुद्धा प्राणघातक हल्ला करून समुद्रात एक मोठे जहाज बुडवू शकतो.
सागरी व्यापार सुरक्षेसाठी जागतिक धोरण विकसित करणे
सागरी व्यापार सुरक्षेसाठी एक नवीन जागतिक एकमत प्रस्थापित करणे आवश्यक आहे. परंतु हे तेव्हाच शक्य होईल, जेव्हा महासत्तांची दादागिरी आणि नकाराधिकार संपुष्टात आणले जातील. जेव्हा जीवनावश्यक वस्तूंची टंचाई निर्माण होते, तेव्हा विकसनशील देशांना याचा आणि महागाईचा फटका बसतो, त्यामुळे त्यांनी व्यापारी आणि व्यावसायिक जहाजांच्या स्वातंत्र्याबाबत पुढाकार घेतला पाहिजे.
लेखिका: डॉ. अनिता राठोड
याचे मूळ आर्टिकल वाचण्यासाठी आपण https://navbharatlive.com/ यावर क्लिक करावे
