रविवार, 30 ऑगस्ट 2026
Small Industry Day: कमी भांडवलात स्वतःचा व्यवसाय सुरू करायचा आहे? 'लघु उद्योग दिना'निमित्त वाचा 'हा' खास लेख ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
भारत हा विविधतेने नटलेला देश आहे आणि या देशाच्या अर्थव्यवस्थेची खरी ताकद मोठ्या कॉर्पोरेट कंपन्यांपेक्षा गावागावांत आणि शहरांच्या कानाकोपऱ्यात चालणाऱ्या लघु उद्योगांमध्ये (Small Scale Industries) वसलेली आहे. दरवर्षी ३० ऑगस्ट हा दिवस देशभरात ‘लघु उद्योग दिन’ ( Small Industry Day) म्हणून साजरा केला जातो. देशाच्या एकंदर आर्थिक विकासात, नवउद्योजकतेला प्रोत्साहन देण्यात आणि बेरोजगारीवर मात करण्यात लघु उद्योगांची भूमिका अत्यंत मोलाची मानली जाते. सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग (MSME) हे भारताच्या सकल राष्ट्रीय उत्पादनात (GDP) आणि निर्यातीत मोठा वाटा उचलतात. हा दिवस याच लहान-मोठ्या व्यावसायिकांच्या कष्टाचा, कौशल्याचा आणि त्यांच्या योगदानाचा सन्मान करण्याचा दिवस आहे.
३० ऑगस्ट २००० रोजी केंद्र सरकारने लघु उद्योगांच्या विकासासाठी, पायाभूत सुविधांच्या बळकटीकरणासाठी आणि आर्थिक मदतीसाठी एक विशेष सर्वसमावेशक धोरण जाहीर केले होते. या धोरणाच्या यशानंतर ३० ऑगस्ट हा दिवस अधिकृतपणे ‘लघु उद्योग दिन’ म्हणून घोषित करण्यात आला. कमी भांडवलात सुरुवात करता येणारे हे उद्योग केवळ वैयक्तिक उत्पन्न वाढवत नाहीत, तर स्थानिक पातळीवर कोट्यवधी लोकांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देतात. ग्रामीण आणि निमशहरी भागातील अर्थव्यवस्थेला गती देण्यासाठी हे उद्योग अत्यंत कार्यक्षम मध्यम मार्ग ठरले आहेत.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Nepal Flood: नेपाळ जलप्रलयामुळे बिहारमध्ये सतर्कतेचा इशारा; गंडक, कोसी धरणांचे दरवाजे उघडले, 5 जिल्ह्यांमध्ये 24 तास हाय अलर्ट
लघु उद्योगांचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे हे उद्योग सुरू करण्यासाठी करोडो रुपयांच्या मोठ्या गुंतवणुकीची आवश्यकता नसते. अत्यंत कमी भांडवलापासून आणि स्थानिक पातळीवर उपलब्ध असलेल्या कच्च्या मालाचा वापर करून हे उद्योग यशस्वीपणे चालवले जाऊ शकतात. हस्तकला (Handicrafts), वस्त्रोद्योग (Textiles), अन्न प्रक्रिया (Food Processing), लाकडी व मातीची भांडी, कुटीर उद्योग, अगरबत्ती निर्मिती, दुग्ध व्यवसाय आणि पापड-लोणचे गृहउद्योग यांसारखी अनेक क्षेत्रे या प्रकारच्या उद्योगांशी थेट जोडलेली आहेत.
विशेषतः महिलांना आणि ग्रामीण भागातील तरुणांना स्वतःच्या पायावर उभे राहण्यासाठी या लघु उद्योगांनी मोठी ताकद दिली आहे. आज ग्रामीण भागात निर्माण होणारा माल केवळ स्थानिक बाजारपेठेतच नाही, तर ई-कॉमर्स आणि डिजिटल माध्यमांच्या मदतीने देश-विदेशातील ग्राहकांपर्यंत पोहोचत आहे. यामुळे ‘व्होकल फॉर लोकल’ (Vocal for Local) या संकल्पनेला अधिक बळ मिळाले असून आत्मनिर्भर भारत निर्माण होण्याच्या दिशेने एक भक्कम पाऊल पडले आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Mohan Bhagwat: ‘RSS आमचे प्रतिनिधित्व करत नाही’, मोहन भागवतांच्या न्यूयॉर्कमधील कार्यक्रमाला 61 संघटनांचा विरोध; हिंदूंचाही निषेध
लघु उद्योगांना चालना देण्यासाठी आणि नवीन उद्योजकांना आर्थिक टंचाई जाणवू नये यासाठी केंद्र आणि राज्य सरकारांकडून विविध प्रोत्साहनपर योजना राबवल्या जातात. यामध्ये ‘प्रधानमंत्री मुद्रा योजना’ (PMMY), ‘पीएमईजीपी’ (PMEGP – Prime Minister’s Employment Generation Programme), ‘पीएम विश्वकर्मा योजना’ (PM Vishwakarma Scheme) आणि ‘क्रेडिट गॅरंटी फंड स्कीम’ (CGTMSE) यांसारख्या योजनांचा प्रामुख्याने समावेश होतो. या योजनांच्या माध्यमातून कोणत्याही गॅरंटीशिवाय किंवा कमी व्याजदरात कर्ज उपलब्ध करून दिले जाते. तसेच उद्योजकांना बाजारपेठ उपलब्ध करून देण्यासाठी प्रदर्शन आणि सबसिडीची सोय केली जाते.
३० ऑगस्ट रोजी या दिवसाचे औचित्य साधून राज्यभर आणि देशभर विविध सरकारी व बिगर-सरकारी संस्थांतर्फे कार्यशाळा, मार्गदर्शन परिसंवाद, स्टार्टअप मेळावे आणि प्रदर्शनांचे आयोजन केले जाते. नवीन कल्पना असलेल्या तरुणांना येथे तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन मिळते, ज्यामुळे त्यांची मोठी स्वप्ने साकार होण्यासाठी एक भक्कम पाया तयार होतो. लघु उद्योग हा केवळ एक व्यवसाय नसून देशाच्या प्रगतीचा आणि आर्थिक स्थिरतेचा मुख्य कणा आहे, याची आठवण हा दिवस प्रत्येकाला करून देतो.
