World Health Day 2026 : आधुनिक तंत्रज्ञान आणि विज्ञानाच्या बळावर आरोग्यसेवेची नवी दिशा; AI ठरतोय गेमचेंजर?

World Health Day : आज जागतिक आरोग्य दिवस असून जागतिक आरोग्य संघटनेच्या स्थापनेनिमित्त हा दिवस साजरा केला जातो. याचा उद्देश जगभरातील असुरक्षित लोकांना मदत कताना आरोग्य आणि सुरक्षितेला प्रोत्साहन देणे आहे.

आज जागतिक आरोग्य दिन आहे. हा दिवस जागतिक आरोग्य संघटनेच्या स्थापनेनिमित्त १९५० पासून दरवर्षी ७ एप्रिल रोजी साजरा केला जातो. ‘आरोग्यासाठी एकत्र, विज्ञानाच्या पाठीशी उभे रहा’ ही यावर्षीची थीम असून शाश्वत जीवनशैली आणि प्रतिबंधात्मक आरोग्याबाबत जागरूकता वाढवणे हे या दिवसाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.

‘आजार झाल्यावर उपचार’ ही पारंपरिक संकल्पना आता मागे पडत असून ‘आजार होण्यापूर्वीच प्रतिबंध’ ही नवी दिशा आरोग्य क्षेत्राने स्वीकारली आहे. विज्ञान, अत्याधुनिक संशोधन आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) यांच्या बळावर आरोग्यसेवा झपाट्याने बदलत असून, यंदाच्या जागतिक आरोग्य दिनाच्या ‘आरोग्यासाठी एकत्र, विज्ञानाच्या पाठीशी उभे रहा’ या थीममधून हाच बदल अधोरेखित होत आहे.

हे देखील वाचा : पुण्यात उभं राहतंय ‘पक्ष्यांचं गाव’! ‘या’ गावाने निर्माण केला पर्यावरण संवर्धनाचा आदर्श

गेल्या काही वर्षांत तंत्रज्ञानामुळे आरोग्य क्षेत्रात मोठी झेप घेतली आहे. एमआरआय, सीटी स्कॅन आणि जीनोमिक तपासण्या यांसारख्या प्रगत साधनांमुळे आजारांचे लवकर आणि अचूक निदान शक्य झाले आहे. कर्करोगासारख्या गंभीर आजारांमध्ये ‘पर्सनलाइज्ड ट्रीटमेंट’मुळे प्रत्येक रुग्णासाठी स्वतंत्र उपचारपद्धती ठरवली जात आहे, ज्यामुळे उपचारांचा यशदर वाढला आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता हे या परिवर्तनाचे केंद्रबिंदू ठरत आहे. एआयच्या साहाय्याने रुग्णांचा वैद्यकीय डेटा विश्लेषित करून आजारांचा धोका आधीच ओळखता येतो.

वैद्यकीय प्रतिमांचे विश्लेषण, उपचार योजना तयार करणे आणि रोगांचे पूर्वानुमान यामध्ये एआय महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे. टेलिमेडिसिन आणि डिजिटल हेल्थ तंत्रज्ञानामुळे दुर्गम भागातील रुग्णांनाही तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला सहज उपलब्ध होत आहे. विज्ञानाधारित दृष्टिकोनामुळे लसीकरण, बायोटेक्नॉलॉजी आणि जनुकीय संशोधनाला चालना मिळाली असून, मधुमेह, हृदयरोग आणि कर्करोग यांसारख्या आजारांवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी संशोधन वेगाने पुढे सरकत आहे. ‘वन हेल्थ’ संकल्पनेनुसार मानव, प्राणी आणि पर्यावरण यांच्या आरोग्याचा समन्वय साधण्यावरही भर दिला जात आहे.

डॉ. कविता राऊत म्हणतात ‘विज्ञान आणि तंत्रज्ञानामुळे आरोग्यसेवा अधिक रुग्णकेंद्रित आणि अचूक झाली आहे. एआय आणि डेटा अ‍ॅनालिटिक्सच्या साहाय्याने भविष्यात आजार होण्यापूर्वीच त्याचा धोका ओळखून प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करणे शक्य होईल. हेच खऱ्या अर्थाने निरोगी समाजाचे भविष्य आहे.’ तसेच हृदयरोगतज्ञ डॉ. अभिजित काळेंच्या मते, ‘आधुनिक तंत्रज्ञानामुळे हृदयविकाराचे निदान अधिक अचूक झाले आहे. अँजिओग्राफी, स्टेंटिंग आणि रोबोटिक सर्जरीमुळे रुग्णांचे जीव वाचवणे अधिक सोपे झाले आहे.’

हे देखील वाचा : जागतिक वारसस्थळांची जबाबदारी कोणाची? युद्धामध्ये भक्ष्यस्थानी वारसास्थळे अन् इतिहासाचे साक्षीदार