शुक्रवार, 23 ऑक्टोबर 2026
जागतिक पोलिओ दिन: इतिहास, भारताचा अभूतपूर्व विजय आणि पोलिओमुक्त जगाचे स्वप्न ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
दरवर्षी २४ ऑक्टोबर हा दिवस जगभरात ‘जागतिक पोलिओ दिन’ (World Polio Day) म्हणून साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ एका आजाराची आठवण करून देण्यासाठी नाही, तर जगभरातील लाखो बालकांना अपंगत्वाच्या छायेतून बाहेर काढणाऱ्या वैद्यकीय शोधांचा आणि आरोग्य कर्मचाऱ्यांच्या त्यागाचा सन्मान करण्यासाठी समर्पित आहे. जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) आणि रोटरी इंटरनॅशनल यांनी एकत्रितपणे या दिवसाची सुरुवात केली. २४ ऑक्टोबर ही तारीख निवडण्यामागे एक विशेष कारण म्हणजे, पोलिओविरुद्धची पहिली प्रभावी लस शोधणारे महान शास्त्रज्ञ डॉ. जोनास साल्क (Dr. Jonas Salk) यांची ही जयंती आहे. त्यांनी लावलेल्या या शोधामुळे आज जगभरात पोलिओचे प्रमाण ९९ टक्क्यांहून अधिक कमी झाले आहे.
पोलिओ किंवा ‘पोलिओमायलायटिस’ (Poliomyelitis) हा एक अत्यंत संसर्गजन्य आणि धोकादायक विषाणूजन्य आजार आहे. हा विषाणू प्रामुख्याने लहान मुलांच्या मज्जासंस्थेवर (Nervous System) हल्ला करतो, ज्यामुळे अवघ्या काही तासांत शरीराचे स्नायू कमकुवत होऊन कायमस्वरूपी अपंगत्व येऊ शकते. काही गंभीर प्रकरणांमध्ये, श्वासोच्छवासाचे स्नायू निकामी झाल्यामुळे रुग्णाचा मृत्यूही ओढवू शकतो. दूषित पाणी, अन्न आणि अस्वच्छतेमुळे हा विषाणू वेगाने पसरतो. या आजारावर कोणताही कायमस्वरूपी वैद्यकीय उपचार उपलब्ध नसल्यामुळे, ‘प्रतिबंध हाच एकमेव उपाय’ ठरतो. पोलिओ लस (OPV आणि IPV) हीच बालकांसाठी एकमेव सुरक्षित ढाल आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : North Korea : ‘दक्षिण कोरियाला सोडणार नाही’, किम जोंग उन यांच्या बहिणीचा आक्रमक पवित्रा; पूर्व आशियात भीतीचे सावट
भारताचा पोलिओमुक्तीचा प्रवास हा संपूर्ण जगासाठी एक प्रेरणादायी आणि अभूतपूर्व उदाहरण आहे. नव्वदच्या दशकात भारतामध्ये दरवर्षी लाखो मुले पोलिओमुळे बाधित होत असत. दाट लोकसंख्या, भौगोलिक विविधता आणि अस्वच्छता यांसारख्या आव्हानांमुळे भारतातून पोलिओ नष्ट करणे जवळजवळ अशक्य मानले जात होते. मात्र, भारत सरकारने सुरु केलेली ‘पल्स पोलिओ मोहीम’ (Pulse Polio Campaign), आरोग्य कर्मचारी, अंगणवाडी सेविका आणि लाखो स्वयंसेवकांच्या अथक परिश्रमामुळे भारताने हे अशक्य ध्येय शक्य करून दाखवले.
“दो बूंद जिंदगी की” या घोषणेने भारतातील प्रत्येक घराघरांत स्थान मिळवले. सार्वजनिक ठिकाणे, रेल्वे स्टेशन, बस स्टँड आणि दुर्गम भागात जाऊन आरोग्य कर्मचाऱ्यांनी पोलिओचे डोस पाजले. या प्रचंड प्रयत्नांचे फलित म्हणून, भारताने १३ जानेवारी २०११ रोजी पोलिओचा शेवटचा रुग्ण नोंदवला. त्यानंतर सलग तीन वर्षे एकही नवा रुग्ण न आढळल्यामुळे, मार्च २०१४ मध्ये जागतिक आरोग्य संघटनेने भारताला अधिकृतपणे ‘पोलिओमुक्त देश’ म्हणून घोषित केले. हा विजय भारताच्या आरोग्य इतिहासातील सर्वात सुवर्ण अध्याय मानला जातो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Shamonda Virus: युरोपमध्ये नव्या विषाणूची दहशत! प्राण्यांमधून मानवामध्ये पसरल्याने फ्रान्समध्ये एकाचा मृत्यू; आरोग्य यंत्रणा सतर्क
जरी भारताने पोलिओवर यश मिळवले असले, तरी जागतिक पातळीवर अजूनही पूर्ण पोलिओमुक्तीचे ध्येय गाठायचे बाकी आहे. जोपर्यंत जगाच्या पाठीवर एकाही देशात पोलिओचा विषाणू अस्तित्वात आहे, तोपर्यंत इतर देशांमधील बालकांनाही त्याचा धोका नाकारता येत नाही. त्यामुळेच जागतिक पोलिओ दिनाचे औचित्य साधून दरवर्षी नियमित लसीकरणाचे महत्त्व अधोरेखित केले जाते. पालकांनी आपल्या लहान मुलांना वयानुसार पोलिओचे सर्व डोस वेळेवर देणे अत्यंत गरजेचे आहे, जेणेकरून हा विषाणू पुन्हा डोके वर काढणार नाही.
